Tu jesteś: Strona główna > Konsumenci > Porady konsumenckie > Pytania i odpowiedzi > Umowy zawierane na odległość/poza lokalem przedsiębiorcy

Umowy zawierane na odległość/poza lokalem przedsiębiorcy

podziel się

1. Kiedy dochodzi do zawarcia tzw. umowy na odległość, a kiedy poza lokalem przedsiębiorcy?

   Regulacje dotyczące umów zawieranych na odległość i poza lokalem przedsiębiorstwa zawiera ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).

   Z umową na odległość mamy do czynienia, gdy transakcja jest zawierana bez jednoczesnej obecności obu stron. Umowę taką można zawrzeć przy wykorzystaniu np. drukowanego lub elektronicznego formularza, reklamy prasowej z wydrukowanym formularzem zamówienia, reklamy e-mailowej, katalogu, telefonicznie i na wiele innych sposobów. W praktyce umowy zawierane na odległość to głównie handel elektroniczny i sprzedaż wysyłkowa. Trzeba jednak pamiętać, że za umowy na odległość nie są uznawane wszystkie transakcje, a jedynie takie, w których jedną ze stron jest konsument, a drugą przedsiębiorca w taki sposób organizujący swoją działalność.

   Z umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa mamy do czynienia wtedy, gdy nie odbywa się to w miejscu przeznaczonym do obsługiwania klientów i odpowiednio oznaczonym (zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej). Chodzi więc o umowy zawierane na różnego rodzaju prezentacjach, na ulicy z akwizytorami i przy innych okazjach, gdzie transakcji dokonujemy poza tradycyjnymi miejscami handlu i usług.

   Ustawa ponadto przewiduje, że umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa jest zawarcie jej w wyniku zorganizowanego zbierania ofert konsumentów w czasie odwiedzin w pracy, w mieszkaniach lub innych miejscach prywatnego pobytu.

   Co istotne, klientem musi być konsument, a usługodawcą lub sprzedającym – profesjonalista (przedsiębiorca).

   

2. W jakim terminie konsument ma prawo odstąpić od umowy zawartej na odległość i w jakiej formie powinien to zrobić?

   Konsument, który zawarł umowę na odległość (np. kupił książkę z katalogu wysyłkowego albo sprzęt komputerowy przez internet), ma prawo do odstąpienia od umowy bez podania przyczyny. Jest ono jednak ograniczone w czasie i przysługuje jedynie przez 10 dni (podstawa prawna: art. 7 ust.1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzona przez produkt niebezpieczny). Termin ten jest terminem zawitym i liczy się od dnia wydania rzeczy, a gdy umowa dotyczy świadczenia usługi – od dnia jej zawarcia.

   Warto wiedzieć, że przedsiębiorca – zawierając z nami umowę na odległość – ma obowiązek poinformować nas na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w ciągu 10 dni (tak stanowi art. 9 ust. 3 u.o.n.p.k.).

   Jeśli tego nie uczyni (konsument nie otrzyma pisemnego potwierdzenia takiej informacji), to termin na odstąpienie od umowy wydłuża się do trzech miesięcy (stanowi to art. 10 ust. 2 u.o.n.p.k.). Termin do odstąpienia od umowy bez podania przyczyn wydłuża się do trzech miesięcy także w przypadku, gdy przedsiębiorca co prawda poinformuje (na stronie internetowej lub w rozmowie telefonicznej) o prawie do odstąpienia od umowy bez podania przyczyn w ciągu 10 dni, ale nie dostarczy konsumentowi tej informacji na piśmie.

   Odstąpienie od umowy nie może nastąpić w dowolny sposób. Należy złożyć w dziesięciodniowym terminie oświadczenie na piśmie. Do zachowania terminu na odstąpienie wystarczy wysłanie oświadczenia do przedsiębiorcy. Najlepiej zrobić to listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Dobrze jest też sprawdzić w umowie z przedsiębiorcą, czy ten nie zastrzega żadnej innej formy odstąpienia od umowy. Przedsiębiorca nie powinien stawiać takich dodatkowych wymogów, niemniej jednak warto to sprawdzić, aby potem uniknąć sporu co do tego, czy odstąpienie od umowy było skuteczne.

   Zasady odstępowania od umowy zawartej na odległość znajdziemy w art. 7 i 10 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.). Z przepisów wynika, że nie wolno od konsumenta żądać tzw. odstępnego za to, że korzysta on z prawa do odstąpienia od umowy.

   Konsument ma obowiązek odesłać zakupiony towar, a przedsiębiorca powinien niezwłocznie (ale nie później niż w ciągu 14 dni od dnia odstąpienia konsumenta od umowy) zwrócić wpłacone pieniądze.

   

3. Jakie informacje przedsiębiorca jest zobowiązany podać konsumentowi do wiadomości przy zawieraniu umowy na odległość?

   Najpóźniej w chwili złożenia propozycji umowy konsument powinien otrzymać ważne informacje, które pomogą mu podjąć decyzję o zakupie towaru lub usługi. Przedsiębiorca musi podać konsumentowi dane swojej firmy, jej adres, numer rejestracyjny działalności gospodarczej. Pomoże to sprawdzić konsumentowi, czy jego kontrahent rzeczywiście istnieje jako podmiot prawa.

   Ważne są też informacje o istotnych właściwościach towaru lub usługi, jak również o cenie (wraz ze wszystkimi dodatkowymi wydatkami, jak podatki i cła), zasadach zapłaty, kosztach i terminie dostawy.

   Ponieważ wiele umów na odległość zawiera się za pośrednictwem internetu na podstawie ofert umieszczonych w sieci, to należy konsumentowi podać informację, do kiedy taka oferta (lub cena) są wiążące.

   Dla klienta istotne są też informacje o ewentualnych reklamacjach, jak również o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia (bądź od momentu otrzymania towaru). Klienta należy poinformować też o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do odstąpienia od umowy w ciągu 10 dni bez podania przyczyn. Przypadki te określa art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).

   Wszystkie te informacje klient powinien otrzymać od przedsiębiorcy najpóźniej w chwili złożenia mu propozycji zawarcia umowy.

   

4. Czy mogę odstąpić w ustawowym terminie 10 dni od umowy kupna towaru z licytacji na portalu aukcyjnym (np. Allegro)?

   Prawo do odstąpienia w ciągu 10 dni od umowy kupna towaru uzależnione jest od dwóch warunków.

   • Po pierwsze – sprzedający musi być przedsiębiorcą, a kupujący konsumentem.
   • Po drugie – zakup nie został dokonany w drodze licytacji, kto zapłaci więcej, ale poprzez np. opcję „kup teraz”.

   Jeśli któryś z tych dwóch warunków nie jest spełniony, to zawarte w ustawie z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.) ustawowe prawo do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni nie obowiązuje.

   Pierwszy warunek wynika z definicji umowy zawieranej na odległość, która tak właśnie precyzuje obie strony transakcji. Jeśli stronami są dwie osoby fizyczne, które nie prowadzą działalności gospodarczej, albo dwaj przedsiębiorcy bądź przedsiębiorca kupuje coś od zwykłego Kowalskiego, to umowy te nie są traktowane – w rozumieniu ustawy – jako zawierane na odległość.

   Drugi warunek – brak licytacji – wynika z art. 16 ust. 1 pkt 10 ustawy. Przepis ten przewiduje, że regulacji dotyczących umów na odległość nie stosuje się do sprzedaży z licytacji.

   Brak spełnienia któregokolwiek z ustawowych warunków nie wyklucza możliwości, że sprzedawca dobrowolnie zobowiąże się, że będzie honorował odstąpienie konsumenta od umowy. Wszystko wtedy zależy od umowy pomiędzy stronami.

   

5. Co mogę zrobić, jeśli po przyjściu towaru zakupionego na portalu aukcyjnym okaże się, że jest wadliwy lub nie jest zgodny z opisem, a minął już dziesięciodniowy termin na odstąpienie od umowy?

   Brak skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy nie oznacza utraty uprawnień konsumenta z tytułu niezgodności towaru z umową. Określa je ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej (DzU z 2002 r. nr 141, poz. 1176 z późn. zm.).

   Towar jest niezgodny z umową, jeśli:

   • nie nadaje się do celu, do jakiego tego rodzaju produkt jest zwykle używany (np. zakupione płytki mrozoodporne okazują się nieodporne na niskie temperatury).
   • gdy nie ma odpowiednich właściwości, a także cech, o jakich zapewniał sprzedawca lub producent (podczas indywidualnego uzgadniania właściwości towaru lub w składanych publicznie oświadczeniach – w reklamie lub oznakowaniu towaru), np. zakupiony proszek nie usuwa uporczywych plam, mimo że w reklamie zostały podane takie zapewnienia.
   • gdy towar został nieprawidłowo zamontowany lub uruchomiony. Mamy do czynienia z niezgodnością z umową, jeśli czynności te zostały wykonane w ramach umowy sprzedaży przez sprzedawcę albo przez kupującego według otrzymanej instrukcji.

   W razie niezgodności towaru z umową (ustawa dokładnie określa, co rozumieć pod tym pojęciem) konsument może najpierw żądać albo wymiany towaru na nowy, niewadliwy, albo jego nieodpłatnej naprawy. Wybór należy do kupującego. Sprzedawca nie może więc np. odmówić nam wymiany towaru na wolny od wad. Z odmową możemy się spotkać jedynie wtedy, gdy sprzedawca np. nie dysponuje zapasem danych rzeczy i nie może zamówić towaru z hurtowni lub magazynu albo byłoby to zbyt kosztowne.

   Gdy sprzedawca w odpowiednim czasie (nie ma sztywnego terminu, zależy on raczej od właściwości nabywanego towaru, bo tylko na odpowiedź na reklamację jest maksymalnie 14 dni) nie dokona naprawy albo wymiany bądź okażą się one niemożliwe, to wtedy kupujący może skorzystać z innych uprawnień. Można żądać obniżenia ceny, a nawet odstąpienia od umowy, choć ta ostatnia możliwość nie dotyczy tych przypadków, gdy stwierdzona wada jest nieistotna. Sprzedawca jednak nie odpowiada za taką niezgodność, o której kupujący wiedział w momencie transakcji, albo – oceniając rozsądnie – powinien był wiedzieć.

   

6. Czy mogę bez konsekwencji zwrócić zakupiony na raty towar z prezentacji? Co z kredytem?

   Zakupy dokonane na prezentacji – z wyjątkiem tych dokonywanych w siedzibie lub lokalu firmy – są umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa. Tak wynika z ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).

   Oznacza to, że konsument, który zawarł taką umowę, ma prawo od niej odstąpić bez podawania przyczyny w terminie 10 dni od dnia jej zawarcia. Trzeba złożyć odpowiednie oświadczenie na piśmie (a właściwie wystarczy jego wysłanie listem poleconym w terminie 10 dni).

   Informację o prawie odstąpienia od umowy, jak również wzór odpowiedniego oświadczenia powinniśmy otrzymać od sprzedawcy. Jeśli sprzedawca nie dopełni tego obowiązku, to na odstąpienie od umowy mamy 10 dni od momentu dowiedzenia się o tym uprawnieniu.

   Nie można jednak odstąpić od umowy po upływie trzech miesięcy od jej wykonania, nawet jeśli w tym czasie sprzedawca wcale nas nie poinformuje o przywileju 10 dni „czasu do namysłu”.

   W razie odstąpienia od umowy nie wolno pobierać od konsumenta żadnych prowizji (tzw. odstępnego). Konsument ma jednak obowiązek zwrócić towar sprzedawcy, a ten powinien mu niezwłocznie oddać pieniądze (nie dłużej jednak niż w ciągu 14 dni).

   Zakup na raty oznacza, że mamy do czynienia z umową kredytu konsumenckiego. Odstąpienie przez konsumenta od umowy kupna towaru oznacza jednocześnie, że jest ono skuteczne także wobec umowy o kredyt konsumencki. Tak wynika z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (DzU z 2001 r. nr 100, poz. 1081 z późn. zm.). W takim przypadku kredytodawca – czyli oferujący raty – zwraca niezwłocznie wszystkie poniesione przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy oprócz opłaty przygotowawczej oraz wydatków związanych z ustanowieniem ewentualnego zabezpieczenia spłat.

   

7. Czy mogę odstąpić od umowy w dziesięciodniowym terminie, jeśli jestem przedsiębiorcą, a zakup miał związek z prowadzoną przeze mnie działalnością?

   Prawo do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa sprzedającego lub usługodawcy albo umowy zawartej na odległość bez podania przyczyny w ciągu 10 dni nie dotyczy nabywców towarów lub usług, którzy są przedsiębiorcami. Tak wynika z art. 1 i art. 6 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).

   Ustawowe uprawnienie do odstąpienia od umowy bez podawania przyczyn i – co do zasady – bez konsekwencji finansowych dotyczy bowiem tylko transakcji, w których kupującym towar lub usługę jest konsument, czyli osoba fizyczna dokonująca zakupów w celu niezwiązanym z prowadzoną działalnością zawodową lub gospodarczą. Osoby fizyczne, które są przedsiębiorcami, a jednocześnie dokonują zakupu towaru lub usługi w celu związanym z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą nie mogą więc skorzystać z tego ustawowego uprawnienia.

   Sprzedawca towarów lub usług może oczywiście dobrowolnie zaproponować kupującym przedsiębiorcom możliwość zwrotu produktu, ale to kwestia umowy pomiędzy stronami, a nie ustawowego obowiązku.

   

8. Jaki termin ma sprzedawca na dostarczenie towaru zakupionego w sklepie internetowym?

   Zakup towaru w sklepie internetowym to umowa zawierana na odległość, bo nie ma jednoczesnej obecności obu stron. Dlatego umowa taka podlega regulacjom ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.). 

   Art. 12 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że przedsiębiorca powinien wykonać umowę zawartą na odległość (czyli w praktyce dostarczyć towar albo zrealizować usługę bądź przynajmniej rozpocząć jej świadczenie) w terminie 30 dni po złożeniu przez konsumenta oświadczenia woli o zawarciu transakcji. Art. 12 ustawy zastrzega, że powyższe zasady obowiązują „jeżeli strony nie umówiły się inaczej”.

   Gdyby natomiast się okazało, że przedsiębiorca nie jest w stanie spełnić świadczenia (bo towar jest niedostępny), to ma obowiązek niezwłocznie – najpóźniej w ciągu 30 dni od zawarcia umowy – powiadomić o tym konsumenta i zwrócić mu otrzymane pieniądze.

   W tym przypadku ustawa nie zastrzega, że wymóg ten obowiązuje jedynie, gdy strony nie umówią się inaczej, co oznacza, że sprzedawca może np. we wzorcu umowy albo w regulaminie świadczenia usług zawrzeć rozwiązania korzystniejsze dla konsumenta.

   

9. Czy trzeba zapłacić za dostawę towaru niezamówionego?

   Nie, nie trzeba płacić w razie, gdy otrzymamy towar, który nie był przez nas zamawiany. Tak wynika z art. 15 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.).

   Spełnienie świadczenia, którego konsument nie zamawiał, następuje na ryzyko przedsiębiorcy i nie nakłada na odbiorcę żadnych zobowiązań.

   Przepisy starają się zniechęcić przedsiębiorców do wysyłki niezamówionych towarów także w inny sposób. Działanie takie jest uznawane za nieuczciwą praktykę rynkową. Grożą za to poważne konsekwencje prawne i finansowe. Przewiduje je ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (DzU z 2007 r. nr 171, poz. 1206).

   Art. 7 pkt 21 i art. 9 pkt 6 ustawy zabraniają bowiem umieszczania w materiałach marketingowych faktur lub podobnych dokumentów sugerujących konieczność zapłaty za produkt, którego konsument nie zamawiał.

   Wprost zakazane jest też żądanie zapłaty za niezamówiony produkt. Konsument może wystąpić do sądu przeciwko nieuczciwemu przedsiębiorcy i żądać zaprzestania takich praktyk, a nawet wpłaty na cele społeczne.

   Oprócz odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy grożą też sankcje ze strony Prezesa UOKiK, jeśli działanie firmy narusza jednocześnie zbiorowe interesy konsumentów. Wtedy kara pieniężna dla stosującego nieuczciwe praktyki rynkowe może sięgnąć nawet 10 proc. przychodu firmy, bo takie działania są traktowane jako naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

   

10. Czy zapłacę karę finansową za odstąpienie od umowy na odległość?

    Prawo do odstąpienia od umowy na odległość w terminie 10 dni bez podania przyczyn nie może być uzależnione od zapłaty jakiegokolwiek odstępnego ani kary finansowej. Tak wynika z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (DzU z 2000 r. nr 22, poz. 271 z późn. zm.). Podobne zasady obowiązują w razie odstępowania w ciągu 10 dni od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, a także nabycia produktów i usług finansowych na odległość.

    Nie oznacza to, że odstąpienie od umowy w ogóle nic nie kosztuje. W razie odstąpienia od umowy uważana jest ona za niezawartą, a konsument jest zwolniony ze wszelkich zobowiązań. Musi jednak ponieść koszt zwrotnej przesyłki towaru (tak wynika z wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. C-511/08). Z drugiej strony zwrot pieniędzy za towar powinien nastąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni. W razie jakichkolwiek przedpłat konsumentowi należą się również odsetki ustawowe od uiszczonej kwoty. Czasem mogą to być spore sumy, np. gdy transakcja od przedpłaty do odstąpienia i zwrotu pieniędzy zajęła ok. miesiąca, to przy cenie w wysokości 1000 zł za towar odsetki wyniosą ponad 10 zł.

    Gdy umowa zawierana na odległość wiąże się z zawarciem kredytu konsumenckiego (np. jest dokonana na raty), to jednocześnie z odstąpieniem od niej dokonuje się odstąpienia od umowy kredytowej. Tak wynika z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (DzU z 2001 r. nr 100, poz. 1081 z późn. zm.). Wtedy kredytodawca – czyli oferujący raty – zwraca niezwłocznie poniesione przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy, ale nie wszystkie.

    Zwrot nie dotyczy opłaty przygotowawczej oraz wydatków związanych z ustanowieniem ewentualnego zabezpieczenia spłat.

    

11. Co mogę zrobić, gdy się okazuje, że przedsiębiorca, z którym zawarłem umowę, zawiesił lub zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej?

    Zawieszenie albo likwidacja działalności gospodarczej nie oznacza, że kontrahent przedsiębiorcy traci wszelkie uprawnienia konsumenckie. Jest wręcz przeciwnie.

    Skutki zawieszenia działalności gospodarczej przez firmę jednoosobową określa ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (DzU z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.). Mimo zawieszenia działalności przedsiębiorca ma kilka istotnych obowiązków w stosunku do swoich kontrahentów. Musi on m.in. wykonywać wszystkie obowiązki nakazane przepisami prawa. Chodzi więc m.in. o przyjmowanie i załatwianie reklamacji klientów zgłaszanych na podstawie przepisów o sprzedaży konsumenckiej. Przeciwko przedsiębiorcy można też wtedy wystąpić do sądu – ma on bowiem obowiązek uczestniczyć we wszystkich postępowaniach sądowych w sprawach, które powstały jeszcze przed zawieszeniem działalności gospodarczej. Tak wynika z art. 14a ust. 4 ustawy.

    Gdy osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zamknie firmę na stałe, to nadal odpowiada za zobowiązania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Do niej więc należy kierować ewentualne roszczenia. Podobna zasada obowiązuje w razie likwidacji prowadzenia działalności gospodarczej.

    

Do góry