UOKIK - Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Finansowanie infrastruktury sportowej a pomoc publiczna
W odniesieniu do wsparcia udzielanego na finansowanie infrastruktury sportowej należy zauważyć, iż zgodnie z przepisem art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1], wsparcie finansowe dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, jeżeli jednocześnie spełnione są następujące warunki:

1.      udzielane jest ono przez państwo lub ze środków państwowych,

2.      przedsiębiorstwo uzyskuje przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

3.      ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów),

4.      grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

W celu rozstrzygnięcia, czy konkretne wsparcie finansowe stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, należy ocenić, czy zostały spełnione w konkretnym przypadku wszystkie powyżej wymienione przesłanki.

Wskazać ponadto należy, iż pojęcie „przedsiębiorstwa” zdefiniowane jest w art. 1 zał. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L 142 z 14.05.1998). Zgodnie z ww. przepisem, „za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub konsorcja prowadzące regularną działalność gospodarczą.” Należy zauważyć, iż pojęcie to jest szeroko rozumiane i obejmuje swym zakresem wszystkie kategorie podmiotów zaangażowanych w działalność gospodarczą, niezależnie od ich formy prawnej oraz źródeł finansowania (orzeczenie w sprawie C-41/90 Höfner i Elser przeciwko Macrotron GmbH, Zb. Orz. TS 1991, s. I-1979). Co więcej, nie ma znaczenia fakt, iż są to podmioty nienastawione na zysk (non-profit organisation - np. orzeczenie z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Albany, sprawa C-67/96, Zb. Orz. TS 1999, s. I-5751). Podkreślić należy także, iż przepisy prawa Unii Europejskiej znajdują zastosowanie również do podmiotów sektora publicznego prowadzących działalność gospodarczą.

Przy tak szeroko zakreślonych ramach definicji przedsiębiorcy podstawowe znaczenie ma rodzaj prowadzonej przez podmiot działalności. Przez działalność gospodarczą należy rozumieć, zgodnie z orzecznictwem sądów Unii Europejskiej, oferowanie towarów i usług na rynku[2]. Pojęcie to dotyczy zarówno działalności produkcyjnej, jak i dystrybucyjnej oraz usługowej. Nie jest istotne występowanie zarobkowego charakteru działalności. W związku z tym, działalność gospodarczą, w rozumieniu prawa konkurencji Unii Europejskiej, prowadzić mogą także różnorodne podmioty typu non-profit (np. orzeczenie z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Albany, C-67/96). Przy ocenie charakteru danej działalności sądy Unii Europejskiej kierują się możliwością występowania na określonym rynku rzeczywistej lub potencjalnej konkurencji ze strony innych podmiotów.

Zgodnie z wyjaśnieniami Komisji Europejskiej zawartymi w dokumencie z dnia 11 lipca 2007 r. pn. Unia Europejska i Sport: Tło i Kontekst. Biała księga na temat sportu[3] pomoc publiczna nie wystąpi w przypadku finansowania przez państwo dużej infrastruktury sportowej (m. in. budowy stadionów), jeżeli:

1)      dotyczy to dużych i ryzykownych inwestycji, które w warunkach rynkowych nie są przeprowadzane ze środków własnych inwestorów (charakter infrastruktury wskazuje, iż jest mało prawdopodobne, aby było to opłacalne dla inwestorów z ekonomicznego punktu widzenia),

2)      infrastruktura nie będzie zapewniała korzyści dla selektywnie wybranych przedsiębiorców (będzie udostępniana wszystkim podmiotom za odpowiednią rynkową opłatą),

3)      infrastruktura tworzona jest w związku z realizacją przez władze publiczne usług o charakterze powszechnym[4], czyli infrastruktura konieczna jest do świadczenia usług, za które odpowiada państwo i które świadczy na rzecz dużej grupy społecznej.

Podobne stanowisko Komisja zajęła w piśmie skierowanym do władz holenderskich[5], dotyczącym analizy możliwości wystąpienia pomocy publicznej w kontekście budowy przez władze holenderskie stadionu piłkarskiego. Komisja uznała w nim, że „budowa miejsc z przeznaczeniem na publiczne imprezy/wydarzenia, gdzie organizowane są różnego rodzaju przedsięwzięcia, których odbiorcami jest całe społeczeństwo, może być potraktowana jako realizacja typowych zadań publicznych skierowanych dla społeczeństwa”. Komisja zajęła stanowisko, zgodnie z którym finansowanie budowy stadionu, gdzie prowadzona jest różnego rodzaju działalność, może być potraktowane jako tzw. inwestycja w infrastrukturę. Takie finansowanie nie będzie stanowić pomocy publicznej, o ile zostaną spełnione następujące przesłanki:

1)            brak selektywnej korzyści dla jednego lub większej liczby przedsiębiorców lub produktów;

2)            w przypadku powierzenia zarządzania infrastrukturą podmiotowi prywatnemu, inwestycja musi być przedmiotem umowy o prowadzenie/zarządzanie, która gwarantuje, że infrastruktura będzie dostępna dla różnych użytkowników i różnych rodzajów działalności;

3)            finansowanie publiczne infrastruktury sportowej musi następować po przeprowadzeniu otwartej, przejrzystej, niedyskryminującej procedury, najlepiej w formie otwartego przetargu.

W odniesieniu do finansowania przez gminy infrastruktury sportowej, należy zauważyć, iż zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591), do zadań własnych gminy należy m. in. zaspokajanie potrzeb mieszkańców gminy w zakresie kultury fizycznej, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych. Finansowanie tych zadań odbywa się w oparciu o środki publiczne, które przekazywane są przede wszystkim na cele wychowawcze, oświatowe, jak również na budowę i modernizację obiektów sportowych udostępnianych w sposób powszechny. Dzięki takiemu zaangażowaniu władz lokalnych możliwe jest stworzenie równych szans i otwartego dostępu do sportu.

W związku z powyższym w przypadku, gdy jednostka samorządu terytorialnego będzie zarówno właścicielem jak i operatorem wybudowanej infrastruktury, która nie będzie wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, czy też w sytuacji, gdy infrastruktura ta zostanie wprawdzie przekazana operatorowi, jednakże na warunkach określonych w ww. wyjaśnieniach Komisji Europejskiej, do wsparcia udzielonego na jej budowę nie będą miały zastosowania przepisy o pomocy publicznej.

Należy przy tym zauważyć, że przekazanie obiektu w zarząd innemu niż jednostka samorządu terytorialnego podmiotowi w oparciu o otwartą procedurę przetargową (zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych[6]), co do zasady wyklucza wystąpienie pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Należy mieć jednak na uwadze kryteria wyboru takiego podmiotu oraz przejrzystość stosowanych procedur. Pewnych wskazówek w tym zakresie dostarcza stanowisko Komisji wyrażone w XXIII Raporcie o Polityce Konkurencji oraz Komunikat Komisji w sprawie elementów pomocy państwa w sprzedaży gruntów i budynków przez władze publiczne (Dz. Urz. WE C 209, 10.07.1997). Zgodnie z ww. dokumentami, wyłonienie zarządcy obiektu powinno odbywać się na zasadzie otwartości, przejrzystości, bezwarunkowości[7] (niedyskryminacyjności) oraz odpowiedniego upublicznienia procedur przetargowych. W szczególności kryteria wyboru powinny być jasne, obiektywne i z góry określone. Wyłoniona w ten sposób najkorzystniejsza oferta, automatycznie wyklucza występowanie elementów pomocy publicznej. Mamy wówczas do czynienia z gwarancją wyboru zarządzającego infrastrukturą bez elementu uznaniowości ze strony władz publicznych oraz tego, iż wybrana oferta nie będzie odbiegała od rynkowej wartości „zarządzania” taką infrastrukturą.

Z kolei wybór operatora w drodze procedury przetargowej ograniczonej, czy też procedury negocjacyjnej powoduje, iż prawdopodobieństwo wystąpienia pomocy publicznej jest większe. Nie znaczy to jednak, że pomoc musi w takim przypadku zawsze wystąpić, bowiem w ramach procedur ograniczonych występuje również dostatecznie wiele gwarancji zaistnienia pomiędzy oferentami efektywnej konkurencji i otrzymania przez instytucję zamawiającą takiej oferty, w której zawarta będzie cena rynkowa, a nie wyższa.

Wydaje się, iż w przypadku powierzenia zarządzania wytworzoną infrastrukturą, należałoby dokładnie przeanalizować warunki umowy zawieranej pomiędzy beneficjentem infrastruktury (jednostką samorządu terytorialnego), a jej operatorem. Należałoby w szczególności zwrócić uwagę na takie elementy jak:

§ przejrzysty mechanizm wynagrodzenia (zapewnienie równowagi świadczeń),

§ precyzyjne ustalenie wzajemnych zobowiązań stron,

§ ustalenie poziomu zysku,

§ podział (ewentualnie zwrot) dodatkowych („nadmiernych”) zysków,

§ niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (system kar),
[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.

[2] Np. pkt 19 sprawy C-475/99, Ambulanz Glöckner, [2001] ECR I-8089 oraz pkt 75 połączonych spraw
C-180/98 do C-184/98, Pavlov and Others, [2000] ECR I-6451.

[3] http://ec.europa.eu/sport /whitepaper/dts935_en.pdf.

[4] Przypis 73 na stronie 28 Białej księgi na temat sportu.

[5] Pismo Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji Komisji Europejskiej skierowane do Stałego Przedstawicielstwa Holandii, Bruksela D (2002). Główne tezy pisma zawarte zostały w pkt 14 i 15 decyzji Komisji z dnia 30 stycznia 2008 r. w sprawie dotyczącej „Inwestycji gminy Rotterdam w kompleks Ahoy” (pomoc państwa C4/2008, poprzednio N97/2007); /Dz. Urz. UE C 68 z 13.2.2008 r./

[6] Uwzględniającymi dyrektywy o zamówieniach publicznych.

[7] Bezwarunkowość przetargu oznacza, że ewentualne warunki i kryteria wyboru uwzględnione w ogłoszeniu o przetargu powinny być obowiązkowe i możliwe do spełnienia przez wszystkich potencjalnych oferentów. W szczególności warunki przetargu mogą dotyczyć ograniczeń zapobiegających naruszeniom porządku publicznego i składaniu czysto spekulacyjnych ofert.
Finansowanie klubów sportowych a pomoc publiczna

Zgodnie z przepisem art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1], wsparcie finansowe dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, jeżeli jednocześnie spełnione są następujące warunki:

1.      udzielane jest ono przez państwo lub ze środków państwowych,

2.      przedsiębiorstwo uzyskuje przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

3.      ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów),

4.      grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

W celu rozstrzygnięcia, czy konkretne wsparcie finansowe stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, należy ocenić, czy w konkretnym przypadku zostały spełnione wszystkie powyżej wymienione przesłanki.

Należy zauważyć, iż problem wspierania działalności klubów sportowych ze środków publicznych był podnoszony wielokrotnie przez państwa członkowskie. Jako przykład można wskazać pytanie zadane Komisji przez M. van den Berg’a[2] lub Erika Meijer’a[3] w sprawie pomocy publicznej dla klubów piłkarskich. W swoich odpowiedziach Komisja podkreśliła, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, zawodowe kluby piłkarskie traktowane są jak przedsiębiorstwa, a zatem wsparcie dla tych przedsiębiorstw może stanowić pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Aby jednak ustalić, czy w danej sprawie udzielona została pomoc publiczna, trzeba oceniać każdy przypadek indywidualnie. Zdaniem Komisji profesjonalne kluby sportowe, które dokonują czynności gospodarczych takich jak transfery zawodników, zawieranie umów sponsorskich lub reklamowych, czy sprzedaż gadżetów klubowych, są traktowane jako przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów dotyczących konkurencji zawartych w TFUE.

Analiza przesłanek z art. 107 TFUE, zwłaszcza wpływu na handel wewnętrzny UE, została zawarta również m. in. w decyzji Komisji Europejskiej z dnia 22 czerwca 2005 r. w sprawie środków przyznanych przez Włochy na rzecz zawodowych klubów sportowych (Dz. U. UE L 353 z 13.12.2006 r.). Projekt proponowanych przez Włochy przepisów dotyczących zasad rachunkowości w odniesieniu do zawodowych klubów piłkarskich, umożliwiał im kompensowanie strat poniesionych w przeszłości zyskami przyszłymi. Komisja uznała, iż „z uwagi na fakt, że zawodowe kluby sportowe prowadzą różnego rodzaju działalność gospodarczą, w tym również na rynkach międzynarodowych, na których obecne są także kluby sportowe i inne podmioty gospodarcze z innych państw członkowskich, przedmiotowy środek może mieć wpływ na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową”.

W przypadku lokalnych amatorskich klubów sportowych z praktyki decyzyjnej KE wynika, iż w większości krajów europejskich działają one dzięki pomocy, głównie ze środków samorządów lokalnych. Sportowy, społeczny i rekreacyjny wymiar amatorskich klubów sportowych sprawiają, że są one ważne dla władz publicznych, które dostrzegają rolę sportu w promowaniu integracji i zdrowego trybu życia. Jako że kluby te, co do zasady nie prowadzą działalności gospodarczej, w przeciwieństwie do zawodowych klubów sportowych, otrzymane przez nie wsparcie ze środków publicznych nie jest objęte zasadami udzielania pomocy publicznej[4]. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w Białej Księdze Komisji Europejskiej na temat sportu „Unia Europejska i Sport: wprowadzenie i kontekst” z dnia 11 lipca 2007 r. (SEC/2007/935).

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.

[2] Zapytanie pisemne E-3378/02 (Dz. Urz. WE z 09.10.2003 r., C 242 E/056).

[3] Zapytanie pisemne E-0537/03 (Dz. Urz. WE z 21.11.2003 r., C 280 E/067).

[4] O ile kluby te nie prowadzą działalności gospodarczej.
Obowiązek zgłoszenia projektu uchwały Prezesowi UOKiK w trybie art. 7 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej

I. Zmiana stawek podatku od nieruchomości

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) przyznaje radzie gminy uprawnienie do różnicowania m. in. stawek podatku od nieruchomości (art. 5 ust. 2-4). Może ono następować w oparciu o różne kryteria, w szczególności rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, lokalizację, rodzaj zabudowy, przeznaczenie i sposób wykorzystywania nieruchomości, stan techniczny i wiek budynków. Zgodnie z art. 20c ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w sytuacji gdy akt prawa miejscowego przewiduje udzielanie pomocy publicznej w przypadkach, o których mowa w art. 5 ust. 2-4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, pomoc ta może być udzielana wyłącznie jako pomoc de minimis.

Stosownie do art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.) projekty programów pomocowych przewidujących udzielanie pomocy de minimis podlegają wyłącznie zgłoszeniu Prezesowi UOKiK.

Praktyka organów podatkowych wskazuje, że większość uchwał podatkowych, w tym ustalających wysokość stawek podatkowych, podejmowana jest corocznie, pomimo, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma takiego obowiązku.

Należy zauważyć, iż w przypadku gdyby w kolejnych latach zmianie w uchwale ulegały wyłącznie kwoty stawek podatkowych, bez wprowadzania dodatkowych preferencji pomiędzy poszczególnymi kategoriami nieruchomości, uchwały takie nie wymagają ponownego zgłaszania Prezesowi UOKiK. Niezależnie bowiem od zmian stawek podatkowych, zgodność przepisów uchwały uprzednio zgłoszonej Prezesowi UOKiK z Rozporządzeniem Komisji Europejskiej (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L Nr 379 z 28.12.2006) będzie zapewniona. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych górne granice stawek podatku od nieruchomości corocznie ulegają zmianie[1], tj. ich wysokość określana jest każdorazowo w Obwieszczeniach Ministra Finansów. Stąd też niejednokrotnie zmiana uchwały nie ma charakteru merytorycznego, a stanowi wyłącznie „dostosowanie” do waloryzowanych o poziom inflacji stawek określonych w Obwieszczeniu Ministra Finansów na kolejny rok.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, w odniesieniu do projektów programów pomocowych przewidujących udzielanie pomocy de minimis, Prezes UOKiK może jedynie przedstawić zastrzeżenia dotyczące przejrzystości zasad udzielania pomocy, w tym zgodności programu ze wspólnotowymi lub krajowymi przepisami dotyczącymi udzielania pomocy de minimis. W przypadku stwierdzenia, iż projekt uchwały różnicującej stawki podatku od nieruchomości zawiera przepisy przejrzyste i zgodne z zasadami udzielania pomocy de minimis, zastrzeżenia nie są w ogóle zgłaszane. W stosunku do programów pomocy de minimis nie jest więc wydawana opinia, tak jak ma to miejsce w odniesieniu do programów pomocowych innych niż de minimis, np. regionalnych lub horyzontalnych. Zakładając zatem, że Prezes UOKiK w danym roku podatkowym zgłosi zastrzeżenia do projektowanej uchwały i zostaną one uwzględnione, w kolejnych latach podatkowych, nawet gdy zmianie ulegną wyłącznie stawki podatkowe, nie jest zasadne przekazywanie projektu zmiany obowiązującej uchwały w trybie art. 7 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Należy jednak mieć na uwadze, iż w przypadku gdyby w międzyczasie zmianie uległy wspólnotowe lub krajowe przepisy dotyczące udzielania pomocy de minimis lub w uchwale wprowadzone zostałyby kolejne stawki preferencyjne, zgłoszenie takie powinno zostać dokonane.

Jako analogiczny przykład na poparcie powyższej argumentacji, nie odnoszący się wprawdzie do pomocy de minimis, lecz do pomocy publicznej, należy wskazać praktykę Komisji Europejskiej w odniesieniu do notyfikowanych programów pomocowych, które zostały przez nią zatwierdzone.Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 794/2004 z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktu WE (Dz. Urz. L 140 z 30.04.2004 ze zm.), zmiany istniejącej pomocy o charakterze czysto administracyjnym lub formalnym, które nie mogą wpłynąć na ocenę zgodności danego środka pomocowego z regułami wspólnego rynku, nie muszą być zgłaszane Komisji Europejskiej. Co prawda nie można porównywać wprost przypadku notyfikacji pomocy publicznej Komisji Europejskiej (pomoc inna niż de minimis) do procedury zgłaszania zastrzeżeń przez Prezesa UOKiK (pomoc de minimis), jednakże ratio legis obu ww. rozwiązań wydaje się identyczne. Podobnie, jak w przypadku notyfikacji Komisji Europejskiej projektu programu pomocowego, uzasadnieniemzgłoszenia uchwały będącej programem pomocy de minimis Prezesowi UOKiK jest przede wszystkim zapewnienie przejrzystości i zgodności zawartych w niej przepisów z zasadami udzielania pomocy de minimis. Nie chodzi tu natomiast o każdorazowe zgłaszanie takiej uchwały z samej racji, iż stanowi ona „projekt”, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Powyższe wyjaśnienia należy również odnieść do przypadku, gdy po zgłoszeniu zastrzeżeń przez Prezesa UOKiK, w trakcie sesji rady gminy w projekcie uchwały zostaną wprowadzone zmiany dotyczące jedynie wysokości (obniżenia bądź podwyższenia) stawek podatku od nieruchomości.

II. Uwzględnianie zastrzeżeń Prezesa UOKiK w projekcie uchwały przewidującej udzielanie pomocy de minimis

W przypadku uwzględnienia w projekcie uchwały, przewidującej udzielanie pomocy de minimis,zastrzeżeń zgłoszonych przez Prezesa UOKiK, nie ma obowiązku ponownego przesyłania takiej uchwały w trybie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

[1] W stosunku do wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych.
Różnicowanie stawek podatku od nieruchomości i od środków transportowych a pomoc de minimis

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) przyznaje radzie gminy uprawnienie do różnicowania stawek podatku od nieruchomości (art. 5 ust. 2-4), podatku od środków transportowych (art. 10 ust. 2) oraz ustalania wysokości opłat lokalnych (art. 19 pkt 1). W przypadku podatku od nieruchomości różnicowanie stawek może następować w oparciu o różne kryteria, w szczególności rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, lokalizację, rodzaj zabudowy, przeznaczenie i sposób wykorzystywania nieruchomości, stan techniczny oraz wiek budynków. Z kolei kryteriami stosowanymi przy różnicowaniu stawek podatkowych od środków transportowych mogą być w szczególności wpływ środka transportowego na środowisko naturalne, rok produkcji czy też liczba miejsc do siedzenia.

Zgodnie z art. 20c ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w sytuacji, gdy akt prawa miejscowego przewiduje udzielanie pomocy publicznej w przypadkach, o których mowa w art. 5ust. 2-4, art. 10 ust. 2 oraz art. 19 pkt 1ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, pomoc ta może być udzielana wyłącznie jako pomoc de minimis.

W przypadku zatem podejmowania przez radę gminy uchwał zgodnie z art. 5 ust. 2-4, art. 10 ust. 2 oraz art. 19 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w pierwszej kolejności niezbędne jest ustalenie, czy mamy do czynienia z pomocą publiczną, która w tym przypadku może być udzielana wyłącznie jako pomoc de minimis. Różnicowanie stawek podatkowych nie stanowi pomocy de minimis o ile ma charakter systemowy, tj. stanowi integralny element lokalnego systemu opodatkowania, którego celem nie jest udzielanie pomocy konkretnym przedsiębiorcom, czy też wspieranie konkretnych rodzajów działalności gospodarczej. Przykładowo, celem obniżenia stawek podatku od środków transportowych w stosunku do podmiotów posiadających katalizator spalin, instalację gazową czy stosowny certyfikat euro jest dbanie o środowisko naturalne, a nie wspieranie konkretnych przedsiębiorców. Zastosowanie przepisów o pomocy publicznej należałoby jednak rozważyć w przypadku różnicowania stawek podatku od środków transportowych ze względu na rok produkcji pojazdu, czy liczbę miejsc do siedzenia. Takie działania mogą być bowiem ukierunkowane na wspieranie określonych przedsiębiorców (w szczególności w mniejszych gminach, gdy liczba podatników i zakres ich działalności są dokładnie znane organom podatkowym).

W praktyce oznacza to, że nie każde różnicowanie stawek podatkowych będzie stanowiło pomoc. Przede wszystkim z pomocą de minimisbędziemy mieli do czynienia tylko w odniesieniu do stawek podatkowych dotyczących przedmiotów opodatkowania zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej (w przypadku podatku od środków transportowych co do zasady niemal wszyscy podatnicy są przedsiębiorcami). W szczególności chodzi jednak o przypadki obniżenia stawek w stosunku do konkretnych sektorów działalności gospodarczej (np. wynajmu pokoi gościnnych, hotelarstwa, gastronomii, usług turystycznych, prowadzenia ośrodków wczasowych, budownictwa, prowadzenia stacji paliw), konkretnych form opodatkowania działalności gospodarczej(np. karty podatkowej), wyznaczonego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej(np. w gminnej strefie aktywności gospodarczej), czy rodzaju działalności gospodarczej (np. działalności usługowej, handlowej lub produkcyjnej).

Należy zauważyć, iż z utrwalonego orzecznictwa sądów Unii Europejskiej wynika, że w zakresie kwalifikacji danego działania jako pomocy publicznej istotne są nie przyczyny lub cele jego wprowadzenia, ale skutki, jakie dany środek wywołuje[1]. Nie ulega wątpliwości, iż skutkiem ustalenia różnych stawek podatku może być zróżnicowanie sytuacji podatników prowadzących działalność gospodarczą.

Rozpatrując przypadek różnicowania stawek podatkowych należy brać pod uwagę selektywny charakter wsparcia, tzn. uprzywilejowanie określonego lub określonych przedsiębiorców albo produkcji określonych towarów[2]. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, odnoszącego się do tej przesłanki, wynika m.in., że:

„(…) dla celów dokonania oceny selektywności określonego środka, należy zbadać, czy w ramach danego systemu prawnego środek ten stanowi korzyść dla niektórych przedsiębiorstw, w porównaniu z innymi, znajdującymi się w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej. Określenie ram nabiera większej wagi w przypadku środków o charakterze podatkowym, ponieważ samo istnienie korzyści może być stwierdzone tylko w porównaniu z tak zwanym opodatkowaniem „normalnym”. Stawka normalnego opodatkowania to stawka obowiązująca na obszarze geograficznym stanowiącym tło odniesienia”;[3]

„(…) to właśnie terytorium, na którym sprawuje swoje kompetencje organ regionalny lub lokalny wprowadzający dany środek, a nie całość terytorium krajowego, stanowi właściwe tło dla badania, czy przyjęty przez ten podmiot środek sprzyja niektórym przedsiębiorstwom, w porównaniu do innych przedsiębiorstw, znajdujących się w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej, ze względu na cel tego środka lub danego systemu prawnego”.[4]

Jeżeli zatem określone różnicowanie stawek podatkowych zostanie uznane przez organ stanowiący gminy za pomoc de minimis, uchwała w tej części powinna zostać opracowana jako program pomocy de minimis zgodny z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L Nr 379 z 28.12.2006). W takiej sytuacji podmiot udzielający pomocy jest zobowiązany do przestrzegania wszystkich zasad wynikających z ww. rozporządzenia, w szczególności do wydania przedsiębiorcy zaświadczenia o pomocy de minimis, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 marca 2007 r. w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz. U. z 2007 r. Nr 53, poz. 354). Jako wartość pomocy należy wykazać różnicę pomiędzy stawką podstawową dla działalności gospodarczej, a stawką preferencyjną. Czynność ta powinna być każdorazowo poprzedzona badaniem wielkości otrzymanej przez przedsiębiorcę pomocy de minimisw okresie kolejnych trzech lat kalendarzowych oraz każdej innej, niż de minimis,pomocy otrzymanej na te same koszty kwalifikowane, z którymi związana jest pomoc de minimisudzielana na podstawie uchwały. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006, podmiot prowadzący działalność gospodarczą nie może uzyskać pomocy de minimis, jeżeli otrzymał pomoc inną niż de minimisw odniesieniu do tych samych kosztów kwalifikowanych, a łączna kwota pomocy spowodowałaby przekroczenie dopuszczalnej intensywności pomocy. Wydaje się, iż przepis ten de facto znajdzie zastosowanie tylko wówczas, gdy różnicowanie stawek podatkowych będzie związane z realizacją konkretnego przedsięwzięcia (powstania nowej inwestycji czy też utworzenia nowych miejsc pracy), na które przedsiębiorca np. wcześniej otrzymał pomoc inną niż de minimis.

Ponadto podmiot udzielający pomocy jest zobowiązany do sprawdzenia, czy podmiot ubiegający się o wsparcienie znajduje się trudnej sytuacji ekonomicznej tj. nie spełnia kryteriów określonych w pkt 9-11 Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE C 244 z 1.10.2004)[5].

Pomoc w formie różnicowania stawek podatkowych może być, zgodnie z art. 20c ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, udzielana wyłącznie jako pomoc de minimis, w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie spełnia warunków rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006. Dlatego też zastosowanie w stosunku do niego preferencyjnej stawki podatkowej uznanej za pomoc de minimisstanowi naruszenie przepisów ww. rozporządzenia.

[1] Zob. np. wyrok z dnia 29 lutego 1996 r. w sprawie C-56/93 Belgia przeciwko Komisji; wyrok z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C-241/94 Francja przeciwko Komisji, czy wyrok z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie C-409/00 Hiszpania przeciwko Komisji.

[2] Obok przesłanek: przysporzenia ze środków publicznych na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, zakłócenia konkurencji oraz wpływu na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi UE.

[3] Pkt 56 wyroku z dnia 6 września 2006 r. w sprawie C-88/03.

[4] Pkt 58 wyroku z dnia 6 września 2006 r. w sprawie C-88/03.

[5] Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. h) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006, pomocy de minimisnie mogą uzyskać podmioty znajdujące się w trudnej sytuacji ekonomicznej.
Ogólnopolski program pomocy regionalnej dla gmin (XR 119/2008)

W dniu 5 sierpnia 2008 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 2008 r. w sprawie warunków udzielania zwolnień od podatku od nieruchomości oraz podatku od środków transportowych, stanowiących regionalną pomoc inwestycją (Dz. U. Nr 146, poz. 927). Rozporządzenie to stanowi program pomocowy (numer programu pomocowego nadany przez Komisję Europejską: XR119/2008) przewidujący udzielanie regionalnej pomocy inwestycyjnej na warunkach określonych w rozporządzenia Komisji (WE) nr 1628/2006 z dnia 24 października 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy inwestycyjnej (Dz. Urz. UE L 302 z 01.11.2006). Program ten umożliwia gminom udzielanie pomocy regionalnej w formie zwolnień z podatku od nieruchomości oraz od środków transportowych, na podstawie uchwał podejmowanych w oparciu o art. 7 ust. 3 i art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844), bez konieczności ich opiniowania przez Prezesa UOKiK oraz notyfikacji do Komisji Europejskiej. Z chwilą wejścia w życie ww. rozporządzenia Rady Ministrów, każda opracowana przez gminę uchwała zgodna z jego przepisami (tj. odsyłająca do tego rozporządzenia), nie wymaga uzyskania opinii Prezesa UOKiK w trybie art. 12 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.), ani tym bardziej notyfikacji do Komisji Europejskiej (§ 1 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia). Co ważne, przedsiębiorcy chcący skorzystać z takiej pomocy muszą zgłosić właściwemu organowi podatkowemu, przed rozpoczęciem realizacji inwestycji, zamiar korzystania z pomocy. Określenie trybu i formy takiego zgłoszenia, jak również terminu przewidzianego na zakończenie nowej inwestycji lub utworzenie nowych miejsc pracy związanych z tą inwestycją, pozostawiono organowi podatkowemu do uregulowania w uchwale.

Przedmiotowe rozporządzenie obowiązuje do dnia 31 grudnia 2013 r.

Co powinna zrobić gmina, aby skorzystać z ogólnopolskiego programu pomocy regionalnej?

1. Gmina zainteresowana przystąpieniem do programu powinna podjąć stosowną uchwałę na podstawie art. 7 ust. 3 i art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.

2. Przyjęta przez gminę uchwała powinna zawierać odesłanie do warunków określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 2008 r. w sprawie warunków udzielania zwolnień od podatku od nieruchomości oraz podatku od środków transportowych, stanowiących regionalną pomoc inwestycją.

3. Uchwała rady gminy może zawierać dodatkowe warunki udzielania pomocy regionalnej, ponad te określone w ww. rozporządzeniu, jednakże nie mogą to być warunki sprzeczne z tymi, które określa rozporządzenie. Uchwała nie powinna również powielać warunków określonych w przedmiotowym rozporządzeniu.

4. Uchwała rady gminy powinna określać tryb i formę zgłoszenia przez przedsiębiorcę zamiaru korzystania z pomocy, jak również termin zakończenia nowej inwestycji lub utworzenia nowych miejsc pracy związanych z tą inwestycją.

5. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej uchwała rady gminy powinna zostać przesłana w celach ewidencyjnych do Prezesa UOKiK, w terminie 30 dni od dnia jej wejścia w życie.

W związku z pojawiającymi się wątpliwościami organów podatkowych, dotyczącymi możliwości dalszego stosowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 2008 r. w sprawie warunków udzielania zwolnień od podatku od nieruchomości oraz podatku od środków transportowych, stanowiących regionalną pomoc inwestycyjną w związku z wejściem w życie z dniem 29 sierpnia 2008 r. rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu /ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych/ (Dz. Urz. UE L 214 z 9.8.2008 r.), należy podkreślić, iż z pkt 66 preambuły do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 oraz z wyjaśnień zawartych na stronie internetowej Komisji[1] wynika, że programy pomocowe podjęte zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1628/2006, które weszły w życie przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008, mogą być stosowane do końca 2013 r., czyli zgodnie z datą przewidzianą w art. 9 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1628/2006[2]. Ponieważ rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 2008 r. zaczęło obowiązywać (weszło w życie w dniu 27 sierpnia 2008 r.) jeszcze w okresie obowiązywania rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1628/2006, czyli przed wejściem w życie rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, w dalszym ciągu ono obowiązuje. W związku z powyższym rady gmin nadal mogą podejmować uchwały odsyłające do warunków udzielania regionalnej pomocy inwestycyjnej, określonych w przedmiotowym rozporządzeniu Rady Ministrów.

[1]http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/08/482&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en

[2] W zakresie warunków pomocy regionalnej rozporządzenie Komisji (WE) Nr 800/2008, w porównaniu do rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1628/2006, przewiduje zmiany co do efektu zachęty oraz poszerzenie katalogu kosztów kwalifikowanych o koszty opieki nad dziećmi i koszty opieki nad rodzicami/osobami starszymi
(ang. child care and parent care costs).
Ulgi podatkowe w Ordynacji podatkowej a pomoc publiczna

Obowiązujące od dnia 1 września 2005 r. postanowienia rozdziału 7a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) dotyczą ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Przepis art. 67a Ordynacji podatkowej określa rodzaje ulg podatkowych (formy wsparcia), natomiast przepis art. 67b wskazuje trzy tryby udzielania ulg podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą. Udzielane ulgi mogą bowiem:

1) nie stanowić w ogóle pomocy publicznej - będzie to miało miejsce, kiedy udzielane ulgi nie wypełnią przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1] definiujących dane wsparcie jako pomoc publiczną. W takim przypadku ulga udzielana jest z pominięciem przepisów o pomocy publicznej, na tzw. „zasadach ogólnych”;

2) stanowić pomoc de minimis - do której zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L Nr 379 z 28.12.2006). W przypadku pomocy, której wartość dla jednego przedsiębiorcy nie przekracza 200 tys. euro brutto w okresie 3 kolejnych lat kalendarzowych, a w sektorze transportu drogowego 100 tys. euro brutto, zgodnie z art. 67b ust. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, istnieje możliwość udzielenia podatnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą ulgi w spłacie zobowiązań stanowiącej pomoc de minimis. W takim przypadku dodatkowym obowiązkiem podmiotu udzielającego pomocy jest wydanie beneficjentowi pomocy zaświadczenia stwierdzającego, iż udzielona pomoc publiczna ma charakter de minimis;

3) stanowić pomoc publiczną - w odniesieniu do której warunki udzielania pomocy określają przepisy rozporządzeń Rady Ministrów, wydanych na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 67b § 5 i § 6 Ordynacji podatkowej. Określone w nich zostały szczegółowe warunki udzielenia ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, stanowiących pomoc publiczną, w odniesieniu do niektórych przeznaczeń pomocy, wymienionych w art. 67b § 1 pkt 3 lit. b)-l) Ordynacji podatkowej. Obecnie obowiązują następujące programy pomocowe wydane w oparciu o art. 67b § 5 Ordynacji podatkowej:

a) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2009 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc publiczną na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw (Dz. U. Nr 59, poz. 488) /numer programu pomocowego
X 493/2009/.

b) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc regionalną (Dz. U. Nr 116, poz. 734 ze zm.) /numer programu pomocowego X 634/2009/.

c) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 2009 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc publiczną na zatrudnienie pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji i na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 183, poz. 1426) /numer programu pomocowego w momencie publikacji wyjaśnień nie był jeszcze nadany/.

d) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 2009 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc publiczną na szkolenia (Dz. U. Nr 179, poz. 1388) / numer programu pomocowego w momencie publikacji wyjaśnień nie był jeszcze nadany/.

Zgodnie z warunkami określonymi w ww. rozporządzeniach, podmiot udzielający pomocy może w drodze decyzji udzielić ulgi podatkowej, stanowiącej pomoc publiczną o określonym przeznaczeniu, bez konieczności występowania z wnioskiem do Prezesa UOKiK o wydanie opinii. Jednocześnie pomoc udzielana na warunkach określonych w przedmiotowych rozporządzeniach nie wymaga również notyfikacji Komisji Europejskiej.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.
Pomoc udzielana w ramach wyłączeń grupowych
Zgodnie z art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej[1] (TFUE), państwo członkowskie jest zobowiązane do informowania Komisji Europejskiej o wszystkich planach przyznania pomocy publicznej i nie może wprowadzać w życie projektowanych środków do momentu wydania przez Komisję decyzji końcowej o ich zgodności z rynkiem wewnętrznym. Z obowiązku notyfikacji zwolnione są jednakże, na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L 214/3 z 9.8.2008), projekty pomocy publicznej objęte tzw. wyłączeniami grupowymi. Przedmiotowe wyłączenia mogą dotyczyć, w zależności od przeznaczenia pomocy, wyłącznie pomocy udzielanej w ramach programów pomocowych (pomoc na zatrudnienie) lub zarówno pomocy udzielanej w ramach programów pomocowych, jak i pomocy indywidualnej (np. pomoc na szkolenia).

Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404, z późn. zm.), projekt pomocy udzielanej w ramach wyłączeń grupowych, co do zasady, nie podlega notyfikacji do Komisji Europejskiej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy o dokonanie takiej notyfikacji wystąpi podmiot opracowujący program pomocowy lub podmiot udzielający pomocy.

Artykuł 12 ww. ustawy stanowi, iż projekty programów pomocowych oraz pomocy indywidualnej, w tym przewidujących udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych, a także pomocy indywidualnej na restrukturyzację, wymagają opinii Prezesa UOKiK. Opinia ta zawiera w szczególności:
- stanowisko, czy projekt przewiduje udzielanie pomocy publicznej;
- stanowisko w sprawie zgodności pomocy publicznej z rynkiem wewnętrznym;
- propozycje zmian przedstawione w celu zapewnienia zgodności postanowień projektu z rynkiem wewnętrznym;
- stanowisko w sprawie obowiązku notyfikacji projektu.
Jeżeli chodzi o pomoc udzielaną w ramach wyłączeń grupowych, obowiązek uzyskania opinii Prezesa UOKiK dotyczy jedynie programów pomocowych (pomimo faktu, iż programy takie, co do zasady nie podlegają notyfikacji Komisji Europejskiej), nie obejmuje natomiast pomocy indywidualnej. Przyczyną przyjęcia takiej konstrukcji w ustawie była konieczność podjęcia wszelkich starań w celu zapewnienia zgodności z rynkiem wewnętrznym programów pomocowych przewidujących udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych - państwo członkowskie rezygnując z notyfikacji projektu pomocy bierze na siebie obowiązek zapewnienia takiej zgodności. Program pomocowy będąc aktem normatywnym skierowany jest do nieoznaczonego indywidualnie adresata oraz dotyczy nieokreślonej z góry liczby przypadków. Stąd też potencjalny wpływ pomocy udzielanej w ramach programu pomocowego na konkurencję jest z reguły znacznie większy niż pomocy indywidualnej.

Ponadto należy zauważyć, że z zastosowania wykładni logiczno-językowej art. 12 ustawy wynika, że słowa: „w tym przewidujących udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych”, ze względu na użycie końcówki fleksyjnej właściwej dla liczby mnogiej rodzaju męskiego imiesłowu „przewidujący”, mają zastosowanie jedynie do pojęcia „projekty programów pomocowych”. Należy również zauważyć, iż jedynie program pomocowy może przewidywać udzielanie pomocy, natomiast nie można użyć takiego sformułowania w odniesieniu do pomocy indywidualnej.

Wydanie przez Prezesa UOKiK opinii jest elementem poprzedzającym notyfikację projektu pomocy indywidualnej lub projektu programu pomocowego Komisji Europejskiej. Jak to zostało wskazane powyżej, wyjątek dotyczy projektu programu pomocowego przewidującego udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych, co do którego podmiot go opracowujący nie wystąpi o dokonanie notyfikacji. Z tego względu, ustawodawca przewidział w art. 17 ustawy odrębną procedurę w przypadku wydania przez Prezesa UOKiK opinii o niezgodności z rynkiem wewnętrznym ww. projektu programu - opinia ta przekazywana jest do wiadomości Rady Ministrów. Natomiast analogiczna procedura nie została przewidziana w odniesieniu do pomocy indywidualnej udzielanej w ramach wyłączeń grupowych.

Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż opiniowaniu przez Prezesa UOKiK podlega:

a) projekt pomocy indywidualnej udzielanej w ramach wyłączeń grupowych - jeżeli o dokonanie notyfikacji wystąpi podmiot udzielający pomocy;

b) projekt programu pomocowego przewidującego udzielanie pomocy w ramach wyłączeń grupowych - w każdym przypadku.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.
Pomoc dla zakładów opieki zdrowotnej

Od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w zakresie prawa konkurencji bezpośrednio obowiązuje prawo Unii Europejskiej. Art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej[1] (TFUE) stanowi, iż z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w Traktatach, każda pomoc udzielana przez państwo członkowskie lub ze źródeł państwowych, w jakiejkolwiek formie, która narusza lub grozi naruszeniem konkurencji przez uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorstw lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z zasadami rynku wewnętrznego w zakresie, w jakim wpływa negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi. Oznacza to, iż wsparcie dla przedsiębiorstwa podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, o ile jednocześnie spełnione są następujące przesłanki:

1.      udzielane jest ono przez państwo lub ze środków państwowych,

2.      przedsiębiorstwo uzyskuje przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

3.      ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów),

4.      grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

Wskazać ponadto należy, iż pojęcie „przedsiębiorstwa” zdefiniowane jest w art. 1 zał. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L 142 z 14.05.1998). Zgodnie z ww. przepisem, „za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub konsorcja prowadzące regularną działalność gospodarczą.” Należy zauważyć, iż pojęcie przedsiębiorstwa jest szeroko rozumiane i obejmuje swym zakresem wszystkie kategorie podmiotów zaangażowanych w działalność gospodarczą, niezależnie od formy prawnej tych podmiotów i źródeł ich finansowania (orzeczenie w sprawie C-41/90 Höfner i Elser przeciwko Macrotron GmbH, Zb. Orz. TS 1991, s. I-1979). Co więcej, nie ma znaczenia fakt, iż są to podmioty nienastawione na zysk (non-profit organisation - np. orzeczenie z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Albany, sprawa C-67/96, Zb. Orz. TS 1999, s. I-5751). Podkreślić należy także, iż przepisy prawa Unii Europejskiej znajdują zastosowanie również do podmiotów sektora publicznego prowadzących działalność gospodarczą.

W odniesieniu do podmiotów świadczących usługi medyczne Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiedział się m.in. w sprawie Abdon Vanbraekel (orzeczenie z dnia 12.07.2001 r., C 368/98, Zb. Orz. TS 2001, s. I-5363). W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, iż działalnością gospodarczą jest także działalność w zakresie usług medycznych świadczonych w szpitalach. Analogicznie wypowiedział się w sprawie B.S.M. Geraets - Smits/Stichting Ziekenfonds (orzeczenie z dnia 12.07.2001 r., C 157/99, Zb. Orz. TS 2001, s. I-5473), wyrażając opinię, iż usługi medyczne są działalnością gospodarczą niezależnie od tego, czy koszty świadczonych usług są pokrywane bezpośrednio przez pacjenta, czy też przez władze publiczne bądź fundusze zdrowia.

Mając na względzie powyższe orzeczenia należy stwierdzić, iż na gruncie prawa UE, zakłady opieki zdrowotnej traktowane są jako podmioty podlegające przepisom o pomocy publicznej. Jednocześnie podkreślić należy, iż obowiązek stosowania tych przepisów występuje niezależnie od faktu, czy przepisy obowiązujące w danym państwie członkowskim przyznają danemu podmiotowi status przedsiębiorcy.

Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej korzystają ze wsparcia ze środków publicznych, np. w formie ulg podatkowych (rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności podatku albo zapłaty zaległości podatkowej), dotacji, pożyczek, kredytów, poręczeń albo gwarancji, itd. Jeżeli wsparcie to jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, spełnione są przesłanki, o których mowa w wyżej wskazanych punktach 1, 2 i 3. Takie wsparcie jest bowiem udzielane przez państwo lub ze źródeł państwowych, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskują przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, a jednocześnie wsparcie to ma charakter selektywny.

Wątpliwości może budzić fakt, czy w takich przypadkach mamy do czynienia z naruszeniem lub groźbą naruszenia konkurencji oraz negatywnym wpływem na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi.

Podmiot udzielający pomocy ocenia, czy w konkretnym przypadku wsparcie ze środków publicznych przyznane na rzecz podmiotu prowadzącego działalność w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych może naruszyć lub grozić naruszeniem konkurencji oraz negatywnie wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi. Przy ocenie powinny być wzięte pod uwagę takie okoliczności jak:

·         charakter świadczonych usług medycznych (np. czy są to usługi wysokospecjalistyczne, z których korzystają lub potencjalnie mogą korzystać obywatele innych państw członkowskich),

·         lokalizację (np. czy zakład opieki zdrowotnej jest położony w pobliżu granicy z innym państwem członkowskim, co ułatwiałoby korzystanie przez obywateli innych państw członkowskich ze świadczonych przez ten podmiot usług),

·         kategorie osób korzystających z usług medycznych świadczonych przez zakład opieki zdrowotnej (np. czy w ostatnich latach z usług tych korzystali jedynie mieszkańcy danej gminy, powiatu, regionu, czy też obywatele innych państw członkowskich, ze szczególnym uwzględnieniem okresu przypadającego po dniu 1 maja 2004 r.).

Wystąpienie ww. okoliczności w konkretnym przypadku mogłoby przemawiać za uznaniem, że planowane wsparcie na rzecz zakładów opieki zdrowotnej może naruszyć lub grozić naruszeniem konkurencji oraz negatywnie wpływać na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi.

Należy przy tym zwrócić uwagę, iż publiczne zakłady opieki zdrowotnej, będące świadczeniodawcami, które zawarły z Narodowym Funduszem Zdrowia umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej, nie mają możliwości pobierania opłat za udzielone świadczenia od osób ubezpieczonych, jeżeli świadczenia te przysługują w ramach ubezpieczenia zdrowotnego i są nieodpłatne (co jest generalną zasadą). Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jedynie niektóre ze świadczeń objęte ubezpieczeniem zdrowotnym przysługują osobom ubezpieczonym oraz innym osobom, uprawnionym do tych świadczeń na podstawie odrębnych przepisów, za częściową odpłatnością lub całkowicie odpłatnie (ale wciąż należą do tzw. koszyka świadczeń gwarantowanych ustalonego przez władze państwa). Ponadto w ramach unijnego systemu koordynacji zabezpieczenia społecznego w zakresie rzeczowych świadczeń medycznych, osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w innych państwach członkowskich UE mają prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ściśle określonych przypadkach, m.in. w sytuacjach nagłego zachorowania, wypadku, urazu, zagrożenia życia lub zdrowia, jak również w przypadku wyrażenia przez instytucję właściwą innego państwa członkowskiego UE zgody na przeprowadzenie badań diagnostycznych lub planowanego leczenia w Polsce. Powyższe prowadzi do wniosku, iż zasadniczym celem działania publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest zaspokajanie w sposób ciągły i trwały potrzeb obywateli polskich w zakresie ochrony zdrowia w ramach gwarantowanych przez państwo świadczeń zdrowotnych. Udzielanie świadczeń na rzecz obywateli innych państw członkowskich ma miejsce w ograniczonym zakresie, zasadniczo zaś usługi publicznych zakładów opieki zdrowotnej kierowane są do obywateli polskich.

Wobec powyższego, w ocenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wsparcie udzielane ze środków publicznych na rzecz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (z uwagi na specyfikę ich funkcjonowania i kształt publicznego systemu opieki zdrowotnej), co do zasady, nie wpływa negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi, dlatego też nie znajdują do niego zastosowania reguły dotyczące udzielania pomocy publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, iż organem nadzorującym pomoc publiczną udzielaną w państwach członkowskich jest Komisja Europejska. W związku z tym, Prezes UOKiK nie może wypowiadać się w sposób wiążący w zakresie pomocy publicznej, a formułowane przez niego stanowisko ma jedynie charakter kierunkowy.

W sytuacji, gdy w ocenie podmiotu udzielającego pomocy spełnione zostaną wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 107 ust. 1 TFUE, powinien on wystąpić z wnioskiem o wydanie opinii oraz dokonanie notyfikacji w trybie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.). Wniosek taki zasadny jest również w przypadku istotnych wątpliwości, co do wystąpienia w konkretnym przypadku wszystkich omawianych przesłanek. Zgodnie bowiem z art. 108 ust. 3 TFUE, pomoc nie może być udzielona bez zgody Komisji Europejskiej, chyba że jest to pomoc zwolniona z obowiązku notyfikacji. W przypadku udzielenia pomocy z naruszeniem ww. przepisu, Komisja Europejska może zażądać zwrotu pomocy wraz z odsetkami od dnia jej udzielenia, jeżeli uzna, iż pomoc ta jest niezgodna z zasadami rynku wewnętrznego.

Ponadto należy zauważyć, iż w dniu 28 listopada 2005 r. została wydana decyzja Komisji Europejskiej w sprawie stosowania art. 86 ust. 2 Traktatu WE do pomocy państwa w formie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, przyznawanej przedsiębiorstwom realizującym usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym (Dz. Urz. UE L 312 29.11.2005). Zgodnie z ww. decyzją, w przypadku, gdy planowane wsparcie dla „szpitala” stanowi rekompensatę z tytułu wykonywania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, która stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, nie podlega ono notyfikacji Komisji Europejskiej, jeżeli spełnione są warunki, o których mowa w ww. decyzji. Do wsparcia dla SP ZOZ, spełniającego przesłanki wskazane w art. 107 ust. 1 TFUE, mogą mieć zastosowanie także inne przepisy określające warunki dopuszczalności pomocy publicznej, m.in. dotyczące pomocy de minimis czy pomocy regionalnej.

Pomoc dla niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej

Niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej są bardzo zróżnicowane. Mogą one działać w różnych formach prawnych i być tworzone przez różne podmioty (w tym prywatne), a także uczestniczyć w publicznym systemie opieki zdrowotnej, jak i działać poza nim, na zasadach czysto komercyjnych. W przypadku, gdy działalność NZOZ ogranicza się do wykonywania usług medycznych w ramach gwarantowanych przez państwo świadczeń zdrowotnych (usługi medyczne finansowane w ramach kontraktów z NFZ) i jest, co do zasady, skierowana do obywateli polskich, uznać można, iż wsparcie takiej działalności ze środków publicznych nie będzie miało negatywnego wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a tym samym nie będzie stanowiło pomocy publicznej (analogicznie jak w przypadku SP ZOZ).

Należy mieć jednak na względzie, że NZOZ może wykonywać usługi zarówno w ramach kontraktu z NFZ, jak również „poza tym kontraktem”. Usługi wykonywane poza publicznym systemem opieki zdrowotnej oferowane są na warunkach czysto rynkowych (NZOZ samodzielnie ustala cenę tych usług) i mogą być kierowane do nieograniczonego kręgu osób, w tym do obywateli innych państw członkowskich. W związku z tym, wspieranie takiej działalności mogłoby skutkować naruszeniem konkurencji na rynku wewnętrznym.Ocena danego wsparcia ze środków publicznych w kontekście przepisów o pomocy publicznej będzie zatem uzależniona od tego, czy NZOZ wykonuje jedynie usługi medyczne w ramach kontraktu z NFZ, czy także prowadzi działalność medyczną poza publicznym systemem opieki zdrowotnej. Jeśli NZOZ prowadzi jednocześnie obydwie kategorie działalności (tj. w ramach kontraktu i poza kontraktem), konieczne jest albo całkowite rozdzielenie działalności komercyjnej i niekomercyjnej (jeśli to możliwe), np. poprzez wydzielenie działalności realizowanej poza publicznym systemem opieki zdrowotnej do podmiotu zależnego, albo prowadzenie odrębnej księgowości dla poszczególnych działalności. W przypadku, gdy wsparcie przeznaczone jest na infrastrukturę (np. sprzęt medyczny), konieczne jest oszacowanie proporcji, w jakiej infrastruktura ta będzie wykorzystywana do świadczeń w ramach NFZ, a w jakiej - komercyjnie.

Jedynie wsparcie przeznaczone na działalność związaną z realizacją usług medycznych w ramach kontraktu z NFZ mogłoby być kwalifikowane jako nie stanowiące pomocy publicznej.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.
Pomoc de minimis udzielana zakładom pracy chronionej

Na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zakłady pracy chronionej są zwolnione z podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego (na zasadach określonych w odpowiednich przepisach podatkowych) oraz od podatku od czynności cywilnoprawnych, jeśli czynności te pozostają w bezpośrednim związku z prowadzeniem tego zakładu. Zwolnieniem objęte są również opłaty, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym. Ponadto zgodnie z przepisem art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zakłady pracy chronionej są zwolnione z wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych na warunkach określonych w tej ustawie. Środki uzyskane z wymienionych zwolnień w 90% przekazywane są przez zakłady pracy chronionej na odrębne konto - zakładowy fundusz rehabilitacji osób niepełnosprawnych (zfron), z czego co najmniej 10%, zgodnie z przepisem art. 33 ust. 3 pkt 5 ustawy o rehabilitacji, pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej jest obowiązany do przeznaczania na pomoc indywidualną dla niepełnosprawnych pracowników i byłych niepracujących niepełnosprawnych pracowników tego zakładu. Środki te mogą być przeznaczone na sfinansowanie zadań określonych w § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych.

Jednocześnie w przypadku, gdy ze środków zgromadzonych na koncie zfron sfinansowane będą wydatki określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zfron, które nie stanowią pomocy dla osób niepełnosprawnych, to następuje przysporzenie korzyści na rzecz przedsiębiorstwa. Tak więc przedmiotowe zwolnienia (w zakresie w jakim środki z tych zwolnień przeznaczone są na finansowanie ww. wydatków) zostały zakwalifikowane jako pomoc de minimis, o której mowa w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1998/2006 w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis. Zgodnie z § 8 rozporządzenia w sprawie zfron, zwolnienia, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o rehabilitacji i art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, mogą być przeznaczone na pokrycie tych wydatków w wysokości nieprzekraczającej 81% wartości zwolnień (wartość ta wynika z obowiązku przeznaczenia co najmniej 10% ze zgromadzonych na koncie zfron 90% wartości zwolnień na pomoc indywidualną dla pracowników obecnych i byłych, z czego na ww. wydatki zostaje co najwyżej 81% wartości tych zwolnień). Tym samym, zgromadzone na zfron odsetki od środków pochodzących ze zwolnień z podatków i opłat nie mogą pokrywać wydatków określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie zfron, które nie stanowią pomocy dla osób niepełnosprawnych (powodowałoby to przekroczenie ww. progu 81%).

Zgodnie z ustawą o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, organ udzielający pomocy de minimis ma obowiązek wystawienia zaświadczenia potwierdzającego charakter i wartość udzielonego wsparcia. Wzór zaświadczenia określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie zaświadczeń o pomocy de minimis i pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie. Biorąc pod uwagę mechanizm związany z udzielaniem wsparcia w formie zwolnień z podatków i opłat, o których mowa w art. 31 ustawy o rehabilitacji oraz w formie zwolnienia z wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, o którym mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (w szczególności zaś trudności związane z określeniem wartości pomocy na dzień, w którym środki ze zwolnień przekazywane są na zfron), za dzień udzielenia pomocy należy przyjąć dzień wydatkowania przez przedsiębiorcę środków bezpośrednio z zfron. W związku z tym, zaświadczenie o pomocy de minimis powinno być wystawiane, gdy beneficjent udokumentuje poniesione wydatki, których sfinansowanie z zfron jest dopuszczone na podstawie rozporządzenia w sprawie zfron.

Jeśli beneficjent wsparcia w ciągu trzech kolejnych lat otrzymał pomoc de minimis, której wartość (obliczona na podstawie zaświadczeń lub oświadczeń przedstawionych zgodnie art. 37 ust.1 pkt 1 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej) nie przekracza równowartości 200 tys. Euro (jeśli zakład pracy chronionej prowadzi działalność w sektorze transportu drogowego, to dopuszczalna wartość pomocy de minimis otrzymanej w okresie trzech lat wynosi 100 tys. Euro), to kwota pomocy de minimis, jaką może jeszcze otrzymać, stanowi różnicę między kwotą 200 tys. Euro i wartością otrzymanej dotąd pomocy de minimis. Jednocześnie w przypadku zwolnień, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o rehabilitacji oraz zwolnienia z wpłat zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, o którym mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, kwota pomocy de minimis nie może przekroczyć 81% wartości zwolnienia. Kwota pomocy de minimis potwierdzona zaświadczeniem powinna być również wykazana w sprawozdaniach o udzielonej pomocy sporządzanych przez podmiot udzielający pomocy, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej, informacji o nieudzieleniu takiej pomocy oraz sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych (dla Prezesa UOKiK) oraz z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej w rolnictwie lub rybołówstwie oraz informacji o nieudzieleniu pomocy (dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi).

W przypadku stwierdzenia, że przekroczona jest kwota 200 tys. Euro/100 tys. Euro, podmiot udzielający pomocy powinien odmówić wydania zaświadczenia. Środki przekazane na zfron, zgromadzone w związku z korzystaniem przez zakład z przedmiotowych zwolnień, nie mogą w takiej sytuacji pokrywać wydatków określonych w rozporządzeniu w sprawie zfron. Natomiast kwota wydatkowana ponad dopuszczalny pułap wraz z odsetkami powinna zostać zwrócona na rachunek bankowy zfron.
Wyjaśnienia w sprawie programu pomocy na restrukturyzację dla małych i średnich przedsiębiorców - N 21/2008 (dawny PL 52/2004)
Decyzją z dnia 20 sierpnia 2008 r. Komisja Europejska wyraziła zgodę na przedłużenie programu PL 52/2004. Program przedłużający otrzymał numer referencyjny N 21/2008 i obowiązywał do dnia 9 października 2009 r. Podstawy prawne udzielania pomocy w ramach programu to:
- art. 18 i art. 20 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.);
- art. 67a i art. 67b § 1 pkt 3 lit. i) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).
Szczegółowe warunki udzielania przez organy ww. pomocy na restrukturyzację określały dwa rozporządzenia:
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania niektórych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc publiczną na restrukturyzację (Dz. U. Nr 179, poz. 1266);
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1202).
W trakcie postępowania przed Komisją Europejską władze polskie zobowiązały się, iż wszelkie kwestie, które nie zostały szczegółowo unormowane w ww. rozporządzeniach, będą rozpatrywane w świetle Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE C 244 z 1.10.2004). W związku z powyższym, w przypadku jakichkolwiek wątpliwości w zakresie stosowania przedmiotowego programu, organy udzielające pomocy powinny kierować się postanowieniami tych Wytycznych.
Wyjaśnienia w sprawie pomocy publicznej udzielanej w oparciu o postanowienia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców
Wyjaśnienia w sprawie pomocy publicznej udzielanej w oparciu o postanowienia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców
(Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.)

Art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1] stanowi, iż Komisja Europejska (KE) powinna być informowana (w czasie odpowiednim dla przedstawienia swoich uwag) o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. Ponadto, państwo członkowskie nie może wprowadzić w życie projektowanych środków dopóki procedura notyfikacji nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej o ich zgodności z rynkiem wewnętrznym. W przypadku udzielenia pomocy z naruszeniem ww. przepisu, KE może zażądać zwrotu pomocy wraz z odsetkami od dnia jej udzielenia, jeżeli uzna, iż pomoc ta jest niezgodna z zasadami rynku wewnętrznego.

Zgodnie ze stanowiskiem KE, przedstawionym w dotychczas wydanych decyzjach, nie mogą być badane przez Komisję (ani w trybie określonym w art. 108 ust. 3 TFUE, ani w trybie procedury przejściowej określonej w Akcie Przystąpienia) środki pomocowe przyznane przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej i niemające zastosowania po przystąpieniu. W celu ustalenia momentu, w którym środki pomocy zostały przyznane, właściwym kryterium oceny jest prawnie wiążący akt, na mocy którego właściwe władze krajowe zobowiązują się do udzielenia pomocy. Za przyznanie pomocy uznaje się więc prawne zobowiązanie Państwa do jej udzielenia, a nie wypłatę. Wszelkie płatności, obecne lub przyszłe, w ramach danego zobowiązania prawnego, stanowią jedynie wykonanie zobowiązania i nie mogą być rozumiane jako pomoc nowa lub dodatkowa.

Należy zauważyć, iż „moc wiążącą aktu administracyjnego, na podstawie którego pomoc jest udzielana, ocenia się na podstawie prawa krajowego. Jednakże Komisja musi być w stanie ocenić, zwłaszcza w sprawach niepewnych, te akty administracyjne oraz - sądząc na podstawie ich formy i treści - stwierdzić, czy mogą być podstawą zgodnych prawem oczekiwań beneficjentów, których wykonania można dochodzić przed polskim sądem. Ta zdolność oceny krajowych aktów administracyjnych jest nieodzowna dla wykonywania przez Komisję jej wyłącznej kompetencji zatwierdzania derogacji od ogólnego zakazu udzielania pomocy przez Państwo w odniesieniu do środków wdrożonych po dniu 1 maja 2004 r.”[2]

W toku prowadzonego postępowania związanego z notyfikacją programu pomocowego przewidującego udzielanie pomocy na restrukturyzację małych i średnich przedsiębiorstw na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), zwanej dalej ustawą o restrukturyzacji oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej ustawą Ordynacja podatkowa (powyższy program został oznaczony przez Komisję Europejską numerem PL 52/2004),władze polskie przedstawiły argumentację wskazującą, iż część z przypadków pomocy udzielanej na podstawie ustawy o restrukturyzacji stanowi pomoc przyznaną przed przystąpieniem Polski do UE i nie mającą zastosowania po przystąpieniu. Zgodnie z tą argumentacją, w ramach realizacji procesu restrukturyzacji na podstawie przepisów ustawy o restrukturyzacji, należy wyodrębnić trzy grupy przedsiębiorców znajdujących się na różnych etapach postępowania restrukturyzacyjnego:
1. przedsiębiorcy, w stosunku do których przed dniem akcesji wydano decyzje o warunkach restrukturyzacji oraz decyzje o jej zakończeniu,
2. przedsiębiorcy, w stosunku do których do dnia akcesji wydano decyzje o warunkach restrukturyzacji, lecz formalnie nie zakończono postępowania restrukturyzacyjnego (nie została wydana decyzja o zakończeniu restrukturyzacji),
3. przedsiębiorcy, w stosunku do których (ze względu na toczące się postępowania sporne) nie wydano decyzji o warunkach restrukturyzacji.
Pierwsza grupa podmiotów to przedsiębiorcy, którym pomoc publiczna została udzielona i zrealizowana - nastąpiło stwierdzenie umorzenia należności. W odniesieniu do tych przedsiębiorców nie jest konieczne podejmowanie jakichkolwiek działań prawnych. Większość z tych przedsiębiorców (mali i średni) otrzymała przedmiotową pomoc w ramach krajowego programu pomocowego, który w dniu 18 września 2003 r. uzyskał pozytywną opinię Prezesa UOKiK. Program ten obowiązywał do dnia akcesji. Natomiast pomoc dla przedsiębiorców dużych była opiniowana przez Prezesa UOKiK indywidualnie.

Druga grupa podmiotów to przedsiębiorcy, w odniesieniu do których przed akcesją zostały wydane decyzje o warunkach restrukturyzacji. Decyzje te określały zakres restrukturyzacji (wartość zobowiązań objętych restrukturyzacją - rodzaj oraz kwota należności głównej) oraz sposób restrukturyzacji (określona forma pomocy - umorzenie należności). Z tego względu w ocenie władz polskich na mocy decyzji o warunkach restrukturyzacji przedsiębiorcy z grupy drugiej nabyli przed akcesją prawo do pomocy publicznej w formie umorzenia należności publicznoprawnych. Biorąc powyższe pod uwagę, a także fakt, iż znana była wielkość pomocy publicznej, jaką przedsiębiorca otrzyma, można uznać, iż pomoc na podstawie ustawy o restrukturyzacji dla przedsiębiorców z grupy drugiej została udzielona przed akcesją. Dla zrealizowania tej pomocy konieczne jest jeszcze podjęcie przez organy restrukturyzacyjne czynności formalnoprawnych - wydanie decyzji o zakończeniu restrukturyzacji, w których stwierdzone jest umorzenie należności.

Trzecią grupę stanowią podmioty, w stosunku do których, z uwagi na sporność należności, postępowanie w sprawie restrukturyzacji uległo zawieszeniu do dnia zakończenia sporu prawomocną decyzją albo do dnia wycofania wniosku, odwołania lub skargi. W odniesieniu do tych przedsiębiorców nie zostały wydane decyzje o warunkach restrukturyzacji, a więc pomoc nie została im jeszcze przyrzeczona. W odniesieniu do małych i średnich przedsiębiorców z tej grupy będzie miał zastosowanie program pomocowy notyfikowany w ramach procedury przejściowej. Natomiast pomoc dla dużych przedsiębiorców będzie indywidualnie notyfikowana Komisji Europejskiej.

Przedstawiając powyższą argumentację, władze polskie zwróciły się do Komisji o zajęcie stanowiska, co do możliwości uznania pomocy dla przedsiębiorców z grupy drugiej za udzieloną przed akcesją, a w konsekwencji jej jak najszybszego zrealizowania (wydania przez organy restrukturyzacyjne decyzji o zakończeniu restrukturyzacji). Uzyskanie przez władze polskie pewności, co do stanowiska KE w tej sprawie było konieczne, biorąc pod uwagę konsekwencje udzielenia nielegalnej pomocy (zwrot pomocy wraz z odsetkami naliczonymi od chwili udzielenia pomocy).

W rezultacie, Komisja Europejska w piśmie z dnia 8 czerwca 2005 r. (D/54392) stwierdziła, iż „na podstawie wyjaśnień przekazanych przez władze polskie, KE rozumie, że w przypadku pierwszej i drugiej grupy (…) maksymalna kwota pomocy publicznej (włączając w to wartość zobowiązań oraz odsetek od zaległości) była znana w momencie wydawania decyzji o warunkach restrukturyzacji i nie dojdzie do zwiększenia zobowiązań Państwa po akcesji. Na podstawie tych informacji KE rozumie, że w odniesieniu do ww. dwóch pierwszych grup podmiotów po akcesji nie ma zastosowania program pomocowy”, który został notyfikowany Komisji w trybie procedury przejściowej, o której mowa w Akcie Przystąpienia (PL 52).

Przedmiotowa kwestia została również poruszona na spotkaniu roboczym z KE, które odbyło się w połowie lipca 2005 r. Miało ono m.in. na celu uzyskanie przez władze polskie całkowitej pewności, co do stanowiska KE (w swoim piśmie władze polskie wskazywały, iż przed dniem akcesji znany był mechanizm naliczania odsetek, nie była jednak znana ich ostateczna wartość; natomiast w piśmie KE stwierdziła, iż znana była kwota zobowiązań i odsetek). Na przedmiotowym spotkaniu przedstawiciele KE potwierdzili, że pomoc dla beneficjentów, w stosunku do których zostały wydane przed akcesją: decyzja o warunkach restrukturyzacji oraz decyzja o zakończeniu restrukturyzacji nie spełnia kryterium mającej zastosowanie po akcesji (ang. applicable after accession). To samo dotyczy przypadku, gdy przed akcesją została wydana wyłącznie decyzja o warunkach restrukturyzacji. KE uznaje bowiem, że w obu przypadkach znana była przed akcesją wielkość pomocy albo możliwe było jej obliczenie biorąc pod uwagę wielkość kwoty głównej zadłużenia i mechanizm obliczania odsetek.

Ponadto, w piśmie przekazanym do KE w dniu 29 lipca 2005 r. władze polskie poinformowały, iż przyjmują stanowisko Komisji, zgodnie z którym pomoc dla beneficjentów korzystających z ustawy o restrukturyzacji, w stosunku do których przed akcesją zostały wydane decyzja o warunkach restrukturyzacji i decyzja o zakończeniu restrukturyzacji (umarzająca zobowiązania), a także pomoc dla beneficjentów w stosunku do których przed akcesją została wydana decyzja o warunkach restrukturyzacji, nie spełnia kryterium mającej zastosowanie po akcesji (ang. applicable after accession). Jednocześnie władze polskie potwierdziły, iż oczekują, że ewentualna decyzja KE w sprawie programu PL 52, ze względu na brak kompetencji Komisji nie będzie wydana w odniesieniu do pierwszej i drugiej grupy przedsiębiorców korzystających z ustawy o restrukturyzacji, natomiast będzie ona dotyczyła jedynie trzeciej grupy przedsiębiorców korzystających z tej ustawy oraz przedsiębiorców otrzymujących pomoc na podstawie ustawy Ordynacja podatkowa.



Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż:

1.                  w odniesieniu do pierwszej grupy podmiotów - decyzja o warunkach restrukturyzacji oraz decyzja o zakończeniu restrukturyzacji zostały wydane przed akcesją Polski do UE - z tego względu nie podlegają one ocenie Komisji Europejskiej;

2.                  w odniesieniu do drugiej grupy podmiotów - w stosunku, do których przed akcesją zostały wydane jedynie decyzje o warunkach restrukturyzacji - w chwili obecnej możliwe jest wydawanie przez właściwe organy restrukturyzacyjne decyzji o zakończeniu restrukturyzacji przedsiębiorstw. W związku z tym, iż w przedmiotowej sprawie miało miejsce udzielenie pomocy przed akcesją, nie podlega ona zgłoszeniu do KE, a tym samym nie stosuje się do niej przepisów rozdziału 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tekst jednolity - Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.) dotyczących postępowania notyfikacyjnego. Powinny natomiast zostać spełnione warunki wynikające z obowiązujących przed akcesją przepisów, w szczególności - w przypadku małych lub średnich przedsiębiorstw - obowiązującego przed akcesją programu pomocowego Ministerstwa Finansów;

3.                  w odniesieniu do trzeciej grupy podmiotów - w stosunku, do których decyzje o warunkach restrukturyzacji oraz decyzje o zakończeniu restrukturyzacji są wydawane po akcesji - pomoc udzielana na podstawie ustawy o restrukturyzacji podlega zgłoszeniu do KE. Oznacza to, iż bez stanowiska KE nie powinny być wydawane decyzje o warunkach restrukturyzacji (decyzje, na podstawie których dochodzi do przyrzeczenia umorzenia należności publicznoprawnych - po spełnieniu określonych ustawą warunków).

Należy przy tym rozróżnić sytuację małych i średnich przedsiębiorców od sytuacji dużych przedsiębiorców:

·         duży przedsiębiorca - zgodnie z art. 13 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, podmiot ubiegający się o pomoc powinien wystąpić do Prezesa UOKiK z wnioskiem o wydanie opinii o planowanej pomocy indywidualnej na restrukturyzację. Do przedmiotowego wniosku powinny być dołączone informacje, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 października 2004 r. w sprawie informacji przekazywanych w celu wydania opinii o planowanej pomocy publicznej (Dz. U. Nr 246, poz. 2467, ze zm.), plan restrukturyzacji (zawierający niezbędne elementy określone w ww. rozporządzeniu) oraz opinie podmiotu lub podmiotów udzielających pomocy (w szczególności organów restrukturyzacyjnych, o których mowa w ustawie o restrukturyzacji) o możliwości udzielenia pomocy na zasadach określonych w planie restrukturyzacji. Po wydaniu opinii o zgodności planowanej pomocy z rynkiem wewnętrznym przez Prezesa UOKiK (lub w przypadku opinii o niezgodności planowanej pomocy z rynkiem wewnętrznym, po podtrzymaniu przez podmioty udzielające pomocy zamiaru jej udzielenia) dokonana zostanie notyfikacja przedmiotowej pomocy Komisji Europejskiej, zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE, która oceni zgłoszony jej projekt pomocy biorąc pod uwagę postanowienia wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE C 244, 1.10.2004). Należy przy tym zaznaczyć, iż pomoc nie może być udzielona (decyzja o warunkach restrukturyzacji nie może być wydana) do czasu wydania przez KE decyzji o jej zgodności z rynkiem wewnętrznym;

·         mały lub średni przedsiębiorca - możliwe było udzielenie pomocy (wydanie decyzji o warunkach restrukturyzacji) bez konieczności jej indywidualnej notyfikacji KE, na podstawie programu pomocowego opracowanego przez Ministerstwo Finansów (chyba że planowana pomoc, wraz z inną pomocą na restrukturyzację przewidzianą w planie, przekraczała równowartość 10 mln euro lub przedsiębiorca ubiegający się o pomoc przejął aktywa przedsiębiorcy, który korzystał z pomocy na restrukturyzację, lub też przedsiębiorca ubiegał się o udzielenie pomocy na restrukturyzację przed upływem 10 lat od zakończenia lub zaprzestania realizacji poprzedniego planu restrukturyzacji; we wskazanych sytuacjach konieczne było dokonanie indywidualnej notyfikacji pomocy). Przedmiotowy program uzyskał w dniu 21 grudnia 2005 r. akceptację Komisji Europejskiej. Został on wprowadzony do polskiego porządku prawnego w formie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 września 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania małym i średnim przedsiębiorcom pomocy publicznej na restrukturyzację niektórych należności publicznoprawnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1202), które weszło w życie w dniu 10 października 2006 r. Należy jednakże zaznaczyć, iż zgodnie z § 14 ww. rozporządzenia, pomoc na restrukturyzację należności, na warunkach w nim określonych, mogła być udzielana do dnia 31 grudnia 2007 r. Władze polskie zwróciły się jednak do Komisji Europejskiej o przedłużenie tego terminu do dnia 9 października 2009 r. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2008 r. Komisja Europejska wyraziła zgodę na przedłużenie programu PL 52/2004. Program przedłużający otrzymał numer referencyjny N 21/2008 i obowiązywał do dnia 9 października 2009 r.

Jednocześnie należy zwrócić uwagę na wynikający z art. 32 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, obowiązek składania Prezesowi UOKiK sprawozdań z udzielonej pomocy publicznej. Mając na uwadze specyfikę warunków udzielania pomocy tzw. drugiej grupie przedsiębiorców, należy przyjąć, na zasadzie wyjątku, iż informacje o pomocy udzielonej podmiotom należącym do ww. grupy powinny być wykazane w sprawozdaniu za okres, w którym została wydana decyzja o zakończeniu restrukturyzacji, pomimo iż w rzeczywistości dniem udzielenia pomocy w tym przypadku był dzień wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji. W tym przypadku w formularzu sprawozdawczym, w kolumnie 3c „Podstawa prawna - informacje szczegółowe” należy wpisać skrót DZ (decyzja o zakończeniu).

Natomiast w przypadku pomocy udzielanej tzw. trzeciej grupie przedsiębiorców, informacjeo pomocy udzielonej podmiotom należącym do ww. grupy, powinny być wykazane w sprawozdaniu za okres, w którym została wydana decyzja o warunkach restrukturyzacji. W tym przypadku w formularzu sprawozdawczym, w kolumnie 4 „Program pomocowy” należy podać numer programu pomocowego zaakceptowanego przez Komisję Europejską (w tym przypadku jest to PL 52/2004 lub N21/2008 - nowy numer nadany przez KE w związku z wnioskiem władz polskich o przedłużenie obowiązywania ww. programu) albo numer pomocy indywidualnej (w przypadku dużych przedsiębiorców albo małych lub średnich przedsiębiorców - jeżeli pomoc została notyfikowana indywidualnie). Numery, o których mowa powyżej publikowane są na stronie internetowej Urzędu www.uokik.gov.pl. Dodatkowo w kolumnie 3c „Podstawa prawna - informacje szczegółowe” należy wpisać skrót DW (decyzja o warunkach). Jako wartość pomocy należy podać sumę kwoty należności głównej i kwotę odsetek naliczonych na przewidywany dzień wydania decyzji o zakończeniu restrukturyzacji.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.

[2] pkt 75 decyzji KE z dnia 1 czerwca 2005 r. w sprawie C 17/2005 pomoc restrukturyzacyjna dla Stoczni Gdynia oraz C 18/2005 pomoc restrukturyzacyjna dla Stoczni Gdańskiej, wydanej na podstawie art. 4 ust 4 rozporządzenia Rady (WE) Nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (Dz. Urz. L 83, 27.3.1999)
Pomoc de minimis w transporcie drogowym
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1998/2006 z 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L Nr 379 z 28.12.2006), od 1 stycznia 2007 r. możliwe jest udzielanie pomocy de minimis dla przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorze transportu drogowego. Możliwość ta jest obwarowana następującymi warunkami:
- całkowita wartość pomocy de minimis przyznanej jednemu podmiotowi gospodarczemu działającemu w sektorze transportu drogowego w dowolnie ustalonym okresie trzech lat budżetowych może wynieść 100 000 euro (art. 2 ust. 2 rozporządzenia);
- pomoc de minimis nie może być udzielana na nabycie pojazdów przeznaczonych do transportu drogowego podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność zarobkową w zakresie drogowego transportu towarowego (art. 1 ust. 1 lit. g rozporządzenia).
Rozporządzenie ustanawia limit pomocy de minimis dla jednego przedsiębiorstwa, a nie na dany sektor działalności. Zatem w przypadku, kiedy przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą w różnych sektorach, w tym w sektorze transportu drogowego, może otrzymać pomoc de minimis do pułapu 200 000 euro w okresie 3 lat budżetowych, z czego na działalność w sektorze transportu drogowego nie może otrzymać więcej niż 100 000 euro. W celu zagwarantowania prawidłowego zastosowania w/w zasady, konieczne jest prowadzenie rozdzielnej księgowości wyszczególniającej działalność transportową z pozostałych rodzajów działalności prowadzonych przez danego przedsiębiorcę.
Pomoc istniejąca w sektorze transportu po 30 kwietnia 2007 r.
W piśmie z dnia 24 kwietnia 2007 roku (TREN A.4 MS/cm D(2007) 308701) w sprawie środków pomocowych dotyczących pomocy udzielanej w sektorze transportu Komisja Europejska wyjaśniła, iż trzyletni okres przejściowy, o którym mowa w Załączniku IV do Aktu Przystąpienia upłynął 30 kwietnia 2007 roku. Jednocześnie oświadczyła, że spośród środków pomocowych przesłanych jej w ramach procedury przejściowej odnoszącej się do sektora transportu zgłasza zastrzeżenia do 14 z nich, bez zastrzeżeń pozostawiając zaś pozostał 16. Tym samym, 14 środków pomocowych uznała od 1 maja 2007 r. za nową pomoc w rozumieniu art. 1 lit. c rozporządzenia Rady (WE) Nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE. W związku z powyższym, w przypadku zamiaru udzielania pomocy publicznej na podstawie tych środków pomocowych konieczne jest dokonanie notyfikacji Komisji Europejskiej za pośrednictwem Prezesa UOKiK, chyba że pomoc ta jest zwolniona z obowiązku notyfikacji (np. pomoc de minimis, pomoc udzielana w ramach wyłączeń grupowych).

W przypadku zaś pozostałych w/w 16 środków pomocowych, do których Komisja nie zgłosiła zastrzeżeń, są one uznawane za pomoc istniejącą w rozumieniu art. 1 lit. b rozporządzenia Rady (WE) Nr 659/1999. Oznacza to, iż udzielanie pomocy publicznej w sektorze transportu na ich podstawie może odbywać się nadal, bez konieczności jej notyfikacji Komisji Europejskiej oraz opiniowania przez Prezesa UOKiK w trybie ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.). Należy jednakże pamiętać, że obecnie możliwość ta faktycznie istnieje jedynie wówczas, gdy nie doszło do zmiany przepisów stanowiących podstawę w/w środków pomocowych.

Środki pomocowe uznane za pomoc istniejącą:
1. PL 1/2004/TREN: Zwolnienie z opłat z tytułu użytkowania wieczystego gruntów zajętych pod infrastrukturę kolejową. Podstawa prawna: ustawa z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789 ze zm.)
2. PL 2/2004/TREN: Dofinansowanie obowiązku użyteczności publicznej wykonywanej przez zarządzających lotniskami. Podstawa prawna: ustawa z 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. Nr 130, poz.1112 ze zm.)
3. PL 4/2004/TREN: Rekompensata dla przedsiębiorstw świadczących kolejowe przewozy pasażerskie z tytułu stosowania ulgowych biletów na przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego dla określonych kategorii pasażerów. Podstawa prawna: ustawa z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz. U. z 2002 r. Nr 175, poz. 1440 ze zm.)
4. PL 6/2004/TREN: Udzielenie dotacji na likwidację linii kolejowych lub współfinansowanie kosztów utrzymania linii kolejowej lub odcinka linii kolejowej niepokrytych przychodami z ich udostępniania. Podstawa prawna: art. 9 ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz. 789 ze zm.)
5. PL 12/2004/TREN: Dofinansowanie projektów celowych. Podstawa prawna: Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z 30 listopada 2001 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę (Dz. U. Nr 146, poz. 1642 ze zm.)
6. PL 17/2004/TREN: Restrukturyzacja niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców będących w trudnej sytuacji ekonomicznej. Podstawa prawna: ustawa z 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.) - do dnia 9 października 2009 r. obowiązywał program N 21/2008 - Program pomocy na restrukturyzację dla przedsiębiorców w trudnej sytuacji ekonomicznej
7. PL 18/2004/TREN: Zaniechanie poboru wpłat z zysku od niektórych jednoosobowych spółek Skarbu Państwa. Podstawa prawna: rozporządzenie Ministra Finansów z 23 grudnia 2003 r. w sprawie zaniechania poboru wpłat z zysku od niektórych jednoosobowych spółek Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 229, poz. 2285)
8. PL 19B/2004/TREN: Zwolnienie z podatku od nieruchomości budowli infrastruktury portowej, budowli infrastruktury zapewniającej dostęp do portów i przystani morskich oraz zajętych pod nie gruntów
9. PL 20/2004/TREN: Przyśpieszona amortyzacja dla taboru morskiego w budowie. Podstawa prawna: art. 16f ust. 2 oraz art. 16h ust.1 pkt 2 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.)
10. PL 21/2004/TREN: Rekompensata dla przedsiębiorców świadczących krajowe autobusowe przewozy pasażerskie z tytułu stosowania ulgowych biletów na przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego dla określonych kategorii pasażerów. Podstawa prawna: ustawa z 20 czerwca 1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego ( Dz. U. z 2002 r. Nr 175, poz. 1440 ze zm.)
11. PL 24/2004/TREN: Pomoc horyzontalna na inwestycje służące poprawie jakości paliw i technologii silnikowych. Podstawa prawna: art. 405 ustawy z 27 kwietnia 2003 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) - obecnie obowiązujący program pomocowy - N 8/2007 Program pomocy horyzontalnej na ochronę środowiska przeznaczonej na inwestycje służące poprawie jakości paliw i technologii silnikowych
12. PL 25/2004/TREN: Program pomocy regionalnej udzielanej przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą w sektorze transportu w specjalnych strefach ekonomicznych. Podstawa prawna: ustawa z 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz. U. Nr 123, poz. 600 ze zm.)
13. PL 27/2004/TREN: Odraczanie terminu, rozkładanie na raty oraz umarzanie należności publicznoprawnych. Podstawa prawna: art. 48 i 67 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 28 i 29 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 64e i 64f ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.)
W odniesieniu do środka pomocowego dotyczącego odraczania, rozkładania na raty oraz umarzania należności publicznoprawnych należy zauważyć, że jego podstawą prawną był m.in. art. 48 i 67 ustawy Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2005 r. W chwili obecnej odpowiednikami powyższych przepisów są art. 48 oraz art. 67a-67e. Z analizy powyższych przepisów wynika, że zmiany dotyczą głównie numeracji. Zakres obecnego art. 48 w/w ustawy, w porównaniu z pierwotnym, został zawężony w takiej części, w jakiej rozszerzono art. 67a w porównaniu do brzmienia poprzedniego art. 67 ustawy. Należy jednakże zauważyć, że w art. 67a § 1 pkt 2 ustawy została dodana możliwość odroczenia lub rozłożenia na raty odsetek określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a ustawy, co nie było objęte zgłoszonym Komisji środkiem PL 27/2004/TREN, a zatem pomoc udzielana w tym zakresie nie może stanowić pomocy istniejącej, lecz pomoc nową. Ponadto, dokonana nowelizacja ustawy Ordynacja podatkowa powoduje, że obecnie możliwe jest udzielanie pomocy przeznaczonej wyłącznie na cele wymienione w art. 67b § 1 pkt 3 lit. a-l lub określone przez Radę Ministrów na podstawie art. 67b § 6 aktualnie obowiązującej ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z właściwymi przepisami unijnymi określającymi warunki dopuszczalności pomocy na poszczególne przeznaczenia. Ma to istotne znaczenie w kontekście składania sprawozdań, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej, informacji o nieudzieleniu takiej pomocy oraz sprawozdań o zaległościach przedsiębiorców we wpłatach świadczeń należnych na rzecz sektora finansów publicznych (Dz. U. Nr 153, poz. 952). W przypadku bowiem składania sprawozdań z pomocy udzielonej na podstawie ustawy Ordynacja podatkowa przedsiębiorcy prowadzącemu działalność w sektorze transportu, właściwym oznaczeniem kodowym, które powinno zostać zastosowane w sprawozdaniu, jest oznaczenie odpowiadające danemu przeznaczeniu, zgodnemu z art. 67b w/w ustawy, np.: a10 - pomoc horyzontalna na tworzenie nowych miejsc pracy, b1 - pomoc regionalna na wspieranie nowych inwestycji, c5 - pomoc stanowiąca rekompensatę za realizację usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, a nie symbol „t”.

Programy pomocowe uznane przez Komisję Europejską za pomoc nową od 1 maja 2007 r.:
Obowiązki sprawozdawcze beneficjentów pomocy publicznej

W dniu 12 stycznia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 245, poz. 1775). Ustawa ta m.in. uchyliła art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.), który nakładał na beneficjentów pomocy obowiązek przedkładania Prezesowi Urzędu sprawozdań o otrzymanej pomocy publicznej. W związku z powyższym, przestało obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie sprawozdań beneficjentów pomocy publicznej (Dz. U. Nr 194, poz. 1984) określające m.in. zakres sprawozdań, okresy sprawozdawcze, terminy składania sprawozdań, wzory formularzy sprawozdań, kategorie beneficjentów zobowiązanych do składania sprawozdań. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż beneficjenci pomocy publicznej, zobowiązani do składania sprawozdań o otrzymanej pomocy, od dnia wejścia w życie w/w ustawy nie mają obowiązku przedkładania sprawozdań do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Jednocześnie należy pamiętać, że na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 września 2006 r. o przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi oraz o przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorców (Dz. U. Nr 191, poz. 1411 ze zm.) przedsiębiorca, który korzysta z praw specjalnych lub praw wyłącznych oraz przedsiębiorca realizujący usługi w ogólnym interesie gospodarczym przekazuje organowi publicznemu, który udzielił mu praw specjalnych lub praw wyłącznych lub powierzył realizację usług w ogólnym interesie gospodarczym m.in. dane o uzyskanym przysporzeniu ze środków publicznych w związku z działalnością, której dotyczą prawa specjalne, prawa wyłączne lub powierzone do realizacji usługi.
Obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorców publicznych, przedsiębiorców korzystających z praw specjalnych lub praw wyłącznych i przedsiębiorców realizujących usługi w ogólnym interesie gospodarczym
Dnia 16 listopada 2006 roku Komisja Europejska przyjęła dyrektywę Nr 2006/111/WE w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskim a przedsiębiorstwami publicznymi, a także w sprawie przejrzystości finansowej wewnątrz określonych przedsiębiorstw (Dz. Urz. UE L 318/17 z 17.11.2006). W art. 10 Dyrektywy nałożony został na państwa członkowskie obowiązek transponowania jej do krajowych systemów prawnych. Strona polska, wykonując powyższy obowiązek przyjęła ustawę z 22 września 2006 r. o przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi oraz o przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorców (Dz. U. Nr 191, poz. 1411 z późn. zm.), która weszła w życie z dniem 21 kwietnia 2007 roku.

Ustawa o przejrzystości nakłada obowiązki sprawozdawcze, określając dwie kategorie przedsiębiorców zobowiązanych do składania sprawozdań:

1) przedsiębiorcę korzystającego z praw specjalnych lub praw wyłącznych oraz przedsiębiorcę realizującego usługi w ogólnym interesie gospodarczym, który w związku z realizacją tych usług uzyskuje przysporzenie ze środków publicznych - jeżeli prowadzi również inny rodzaj działalności gospodarczej niż działalność, której dotyczą te prawa lub usługi. Przedsiębiorca taki zobowiązany jest do składania sprawozdań, o których mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o przejrzystości, organowi publicznemu, który udzielił mu praw wyłącznych lub specjalnych lub powierzył realizację usług w ogólnym interesie gospodarczym. Szczegółowy zakres informacji i dokumentów oraz wzór formularza sprawozdania zostały określone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2007 r. w sprawie zakresu dokumentów, materiałów oraz informacji koniecznych do zapewnienia przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorców (Dz. U. Nr 162, poz. 1147), wydanym na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o przejrzystości.

2) przedsiębiorcę publicznego (określonego zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o przejrzystości), który jest obowiązany do składania sprawozdań, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o przejrzystości, do właściwego organu nadzorującego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o przejrzystości, właściwym organem nadzorującym jest:
- w przypadku przedsiębiorcy publicznego, na którego działalność organy publiczne wywierają decydujący wpływ w sposób bezpośredni - organ publiczny sprawujący nadzór nad działalnością danego przedsiębiorcy publicznego na mocy odrębnych przepisów, a w stosunku do:
  - spółek z udziałem Skarbu Państwa - organ publiczny wykonujący prawa z akcji lub z udziałów należących do Skarbu Państwa (np. Ministerstwo Skarbu Państwa, Ministerstwo Infrastruktury odnośnie PKP S.A. oraz Ministerstwo Gospodarki odnośnie przedsiębiorstw górniczych),
  - spółek z udziałem jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków - organ publiczny wykonujący prawa z akcji lub z udziałów należących do jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków,
  - przedsiębiorstw państwowych - organ założycielski,
  - przedsiębiorstw komunalnych - organ jednostki samorządu terytorialnego albo jej jednostki pomocniczej utworzonej na podstawie odrębnych przepisów, pełniący funkcję organu założycielskiego,
- w przypadku przedsiębiorcy publicznego, na którego działalność przedsiębiorca publiczny, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o przejrzystości, wywiera decydujący wpływ - organ nadzorujący tego przedsiębiorcę.
Szczegółowy zakres przekazywanych informacji i dokumentów oraz wzór formularza sprawozdania składanych przez ww. przedsiębiorcę publicznego, został określony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2007 r. w sprawie zakresu dokumentów, materiałów oraz informacji koniecznych do zapewnienia przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi (Dz. U. Nr 162, poz. 1146), wydanym na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o przejrzystości.

W sytuacji, gdy przedsiębiorca publiczny, w rozumieniu ustawy o przejrzystości, korzysta z praw specjalnych lub praw wyłącznych, a także świadczy usługi w ogólnym interesie gospodarczym musi złożyć dwa sprawozdania. Wynika to z faktu, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o przejrzystości pierwsze sprawozdanie kierowane jest do organu nadzorującego jego działalność. Ponadto zakres merytoryczny sprawozdania jest inny niż w przypadku sprawozdania składanego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o przejrzystości, które przekazywane jest do organu publicznego, który powierzył mu prawo specjalne lub prawo wyłączne albo powierzył realizację usług w ogólnym interesie gospodarczym.

Dodatkowe wyjaśnienia dotyczące nowej metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych

Obliczenie wartości pomocy publicznej wymaga zastosowania stopy referencyjnej i stopy dyskontowej. Zasady ustalania tych stóp określone zostały w Komunikacie Komisji Europejskiej w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych (Dz. U. C 14 z 19.1.2008, str. 6) (dalej jako „Komunikat”). Od dnia 1 lipca 2008 r. należy stosować nową metodę ustalania ich wysokości - podstawą ustalania stopy referencyjnej jest tzw. stopa bazowa. Wysokość stopy bazowej jest ogłaszana przez Komisję Europejską w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej oraz, dla celów informacyjnych, w Internecie pod adresem: http://ec.europa.eu/competition/state_aid/legislation/reference_rates.html

W celu uzyskania stopy dyskontowej (lub stopy zwrotu pomocy) należy powiększyć wyjściową stopę bazową o 100 punktów bazowych (100 punktów bazowych (p.b.) = 1 punkt procentowy (p.p.))

W odniesieniu do stopy referencyjnej, Komisja Europejska przyjęła zasadę indywidualnego jej ustalania dla każdego przedsiębiorcy wnioskującego o udzielenie pomocy publicznej. Stopę referencyjną dla poszczególnych przedsiębiorców uzyskuje się poprzez zsumowanie stopy bazowej i odpowiedniej marży wyrażonej w punktach bazowych.

Zgodnie ze wskazówkami Komisji Europejskiej, pomoc publiczna, której wielkość obliczana jest z zastosowaniem stopy referencyjnej, traktowana jest jak „kredyt” udzielany przedsiębiorcy przez podmiot udzielający pomocy (jeśli przedsiębiorca nie otrzymałby pomocy publicznej, musiałby zaciągnąć kredyt na rynku, w wysokości odpowiadającej otrzymanej pomocy publicznej). W związku z tym, wartość udzielonej pomocy powinna być obliczana przez podmiot udzielający pomocy przy zastosowaniu podobnych metod, jakie stosuje bank przy wyliczaniu wartości udzielanego kredytu. Zgodnie z Komunikatem, podmiot udzielający pomocy wylicza dla każdego przedsiębiorcy wnioskującego o pomoc tzw. punkty bazowe, które odzwierciedlają marżę „kredytu”.

Wysokość marży, wyrażonej w punktach bazowych, ustalana jest w oparciu o dwa kryteria:

O tzw. rating, który ustala się w oparciu o sytuację ekonomiczno-finansową przedsiębiorcy (w szczególności jego zdolność kredytową, wypłacalność) oraz

O poziom zabezpieczeń związanych z udzieleniem pomocy w formie kredytowej.

W konsekwencji wysokość stopy referencyjnej, ustalanej dla potrzeb wyliczania pomocy publicznej, będzie sumą stopy bazowej i marży właściwej dla przedsiębiorcy, wynoszącej od 60 (0,6 p.p.) do 1000 (10 p.p.) punktów bazowych.

Tabela marż kredytów w punktach bazowych

Marża kredytów w punktach bazowych
Kategoria ratingu	Poziom zabezpieczeń
Kategoria ratingu	Wysoki	Standardowy	Niski
Wysoki (AAA-A)	60	75	100
Dobry (BBB)	75	100	220
Zadowalający (BB)	100	220	400
Niski (B)	220	400	650
Zły/Trudności finansowe (CCC i poniżej)	400	650	1000

W związku z tym, podmioty udzielające pomocy, w chwili podjęcia decyzji o zamiarze udzielenia pomocy, zobowiązane są do indywidualnej oceny sytuacji przedsiębiorcy wnioskującego o pomoc, uwzględniając zarówno jego kondycję ekonomiczno-finansową, jak i ryzyko niewywiązania się z zaciągniętych zobowiązań.

Należy podkreślić, iż dokonana ocena będzie miała bezpośredni wpływ na wartość udzielonej pomocy. Tak więc przykładowo udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych o tej samej wartości, w dwóch różnych przypadkach może oznaczać różną wartość udzielonej pomocy, w zależności od przyjętej marży. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji o udzieleniu pomocy, obok wskazania jej wysokości, konieczne jest wskazanie przyjętej stopy referencyjnej, tj. w praktyce wskazanie również marży, jaką przyjął podmiot udzielający pomocy dla tej decyzji (w przedziale od 60 do 1000 p.b.).

O ile w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2008 roku, ewentualne zwiększenie stopy referencyjnej (w przedziale od 1 do 400 p.b.) miało charter uznaniowy, to w chwili obecnej zwiększenie stopy bazowej o marżę jest pochodną oceny dwóch czynników, tj. poziomu zabezpieczeń oraz kategorii ratingu. W konsekwencji uzasadnienie decyzji powinno zawierać odniesienie do ustaleń podmiotu udzielającego pomocy w zakresie wyliczania marży na podstawie oceny w zakresie ratingu oraz poziomu zabezpieczeń. Skoro elementy te są częścią decyzji, w przypadku braku zgody przedsiębiorcy co do poprawności oceny, może on wnieść odwołanie.

Ustalanie kondycji ekonomiczno-finansowej (ratingu)

Zgodnie z ww. Komunikatem Komisji Europejskiej, podmioty udzielające pomocy zobowiązane są do oceny kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorcy wnioskującego o pomoc i zaszeregowania przedsiębiorcy do określonej kategorii ratingu.

Kategoria ratingu określa zdolność kredytową przedsiębiorcy korzystającego z pomocy publicznej. W celu określenia właściwej marży, podmioty udzielające pomocy będą musiały zakwalifikować przedsiębiorcę - potencjalnego beneficjenta pomocy - do określonej kategorii ratingowej (AAA-A, BBB, BB, B, CCC lub niższa kategoria).

Ww. kategorie ratingowe charakteryzują się następującymi cechami[1]:

· kategoria AAA-A (wysoka) - niski poziom ryzyka kredytowego, wysoka wiarygodność finansowa i zdolność do obsługi zobowiązań, wysoka lub przeciętna odporność na wpływ niekorzystnych warunków gospodarczych utrzymujących się przez dłuższy czas;

· kategoria BBB (dobra) - ryzyko kredytowe na średnim poziomie, dobra wiarygodność finansowa i wystarczająca zdolność do obsługi zobowiązań w dłuższym terminie, podwyższona podatność na utrzymujące się przez dłuższy czas niekorzystne warunki gospodarcze;

· kategoria BB (zadowalająca) - podwyższone ryzyko kredytowe, relatywnie niższa wiarygodność finansowa, wystarczająca zdolność do obsługi zobowiązań w przeciętnych lub sprzyjających warunkach gospodarczych, wysoki lub średni poziom odzyskania wierzytelności w przypadku wystąpienia niewypłacalności;

· kategoria B (niska) - wysokie ryzyko kredytowe, zdolność do obsługi zobowiązań jedynie przy sprzyjających warunkach zewnętrznych, średni lub niski poziom odzyskania wierzytelności w przypadku wystąpienia niewypłacalności;

· kategoria CCC i poniżej (zła/trudności finansowe) - bardzo wysokie ryzyko kredytowe, bardzo niska zdolność do płynnej obsługi zobowiązań nawet w przypadku sprzyjających warunków gospodarczych, niski lub bardzo niski poziom odzyskania wierzytelności w przypadku wystąpienia niewypłacalności (w skrajnych przypadkach - niewypłacalność lub toczące się postępowanie upadłościowe, bez dodatkowego wsparcia z zewnątrz poziom odzyskania wierzytelności bardzo niski lub bliski zeru).

Należy zauważyć, iż niektórzy duzi przedsiębiorcy mogą już posiadać określoną przez agencję ratingową kategorię ratingu. W niektórych przypadkach ocena zdolności kredytowej przedsiębiorcy mogła zostać dokonana przez bank, do którego przedsiębiorca zwrócił się o udzielenie kredytu. W związku z tym, przy dokonywaniu oceny ratingowej, podmiot udzielający pomocy może korzystać z ww. informacji (pod warunkiem, że ocena ratingowa dokonana przez agencję ratingową lub bank oparta jest na aktualnych danych dotyczących sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorcy). Jednakże, zgodnie z dostępnymi danymi, tylko niewielka grupa przedsiębiorców w Polsce ma określoną kategorię ratingową. Również rating przedsiębiorców, dokonywany przez banki w związku z udzielaniem kredytów ma charakter poufny i rzadko jest udostępniany. W tej sytuacji obowiązek ustalenia ratingu (dla potrzeb wydania konkretnej decyzji) spoczywa na podmiotach udzielających pomocy.

Należy przyjąć, że kategoria wysoki (AAA-A) dotyczy przedsiębiorców w bardzo dobrej kondycji ekonomiczno-finansowej, którzy co do zasady powinni regulować swoje zobowiązania w terminach ustawowych, a wnioskowana pomoc ma zazwyczaj charakter inwestycyjny i przeznaczona jest na rozwój przedsiębiorstwa (głównie dotyczy to pomocy udzielanej w formie kredytów lub pożyczek).

Równie czytelna wydaje się być kategoria zły/trudności finansowe (CCC), dotycząca przedsiębiorców w trudnej kondycji ekonomiczno-finansowej, tj. tych, którzy nie kwalifikują się m.in. do otrzymania pomocy de minimis, a kwalifikują się do otrzymania pomocy na restrukturyzację.

Dokonanie przyporządkowania do określonej kategorii - dobrej, zadowalającej czy złej kondycji ekonomiczno-finansowej powinno być dokonywane w oparciu o analizę wskaźnikową, w szczególności biorąc pod uwagę wskaźniki.

- rentowności prowadzonej działalności,

- płynności finansowej,

- szybkości obrotu składników majątkowych,

- zadłużenia,

- analizę przepływów finansowych.

Szczegółowość analizy powinna być dostosowana do wielkości przedsiębiorcy i formy prowadzonej działalności (prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, spółkę cywilną, spółkę z o.o., spółkę akcyjną i inne). Przy dokonywaniu oceny podmioty udzielające pomocy powinny wziąć pod uwagę zarówno informacje będące w ich posiadaniu, jak i dane dostarczone przez przedsiębiorcę. Dla oceny przedsiębiorców, którzy zgodnie z obowiązującym prawem, nie są zobowiązani do prowadzenia tzw. pełnej rachunkowości, podmioty udzielające pomocy powinny oprzeć się na informacjach wynikających z obowiązujących dla tych przedsiębiorców zasad prowadzenia rachunkowości.

Zgodnie z Komunikatem, dla nowoutworzonych przedsiębiorców, nie posiadających historii kredytowej, poziom zastosowanej marży nie może być niższy niż 400 p.b.

W przypadku przedsiębiorców zależnych[2], marża nie może być niższa niż marża, która zostałaby zastosowana w przypadku spółki dominującej (np. spółki-matki).

Określanie poziomu zabezpieczeń

Kategoria „poziomu zabezpieczeń” odnosi się do oceny skuteczności zabezpieczeń ustanowionych w związku z udzielanym „kredytem” w formie pomocy publicznej.

W Komunikacie wyróżnione zostały trzy poziomy zabezpieczeń:

O wysoki,

O standardowy,

O niski

Poziom zabezpieczeń, zgodnie z Komunikatem, może być mierzony jako strata z tytułu niewywiązywania się z płatności (ang. Loss Given Default - LGD), czyli oczekiwana, wyrażona w procentach, strata w odniesieniu do łącznej kwoty kredytu dłużnika, po uwzględnieniu możliwych do odzyskania kwot pochodzących z zabezpieczeń i masy upadłościowej. Przykładowo biorąc pod uwagę ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, łączna kwota „kredytu” jest równa kwocie zobowiązania głównego wraz z odsetkami, wynikającej z decyzji ratalnej i odroczeniowej.

Strata z tytułu niewywiązywania się z płatności (LGD) jest odwrotnie proporcjonalna do ważności zabezpieczeń. Dla potrzeb wyliczania LGD przyjmuje się założenie, iż:

wysoki poziom zabezpieczeń oznacza LGD nieprzekraczające 30%,

standardowy poziom zabezpieczeń - LGD między 31% a 59%,

niski poziom zabezpieczeń - LGD przekraczające lub równe 60%.

Stwierdzenie poziomu zabezpieczeń może być oparte o stosunek wartości zabezpieczenia, np. zastawu skarbowego, do ogólnej kwoty objętej decyzją ratalną lub odroczeniową wyrażony w %, tj.:

= kwota, którą podmiot udzielający pomocy będzie mógł odzyskać w przypadku niewywiązania się przedsiębiorcy z układu ratalnego lub odroczenia.

Przykładowo, gdy pokrycie, np. w zastawie skarbowym wynosi 75% całości zaległości strata (LGD), którą może ponieść podmiot udzielający pomocy w przypadku niewywiązania się przedsiębiorcy z układu ratalnego i braku możliwości zaspokojenia wierzytelności z majątku, na którym ustanowiono zabezpieczenie, wynosi 25%. Biorąc powyższe pod uwagę oznacza to, iż poziom zabezpieczeń jest wysoki.

Należy zauważyć, iż skuteczność stosowanych zabezpieczeń jest różna. Przykładowo skuteczność zabezpieczenia hipotecznego jest z reguły wyższa niż wynikająca np. z poręczenia wekslowego. Dlatego też dokonując oceny poziomu zastosowanych zabezpieczeń należy również mieć na uwadze ich skuteczność. W szczególności dotyczy to przypadków, gdy mamy od czynienia ze „znaczną” kwotą kredytu. W takiej sytuacji wydanie wysokiej oceny poziomu przedstawionych zabezpieczeń może wymagać zastosowania równocześnie kilku rodzajów zabezpieczeń - tak jak ma to miejsce w przypadku udzielanych przez banki kredytów na duże kwoty..

W przypadku, gdy suma zastosowanych zabezpieczeń nie zapewnia, iż w razie niewypłacalności dłużnika uda się dzięki tym zabezpieczeniom odzyskać przynajmniej 60% wartości udzielonego kredytu należy uznać, iż poziom jest co najwyżej średni.

W przypadku, gdy podmiot udzielający pomocy, podejmując decyzję o przyznaniu ulgi (np. odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty zapłaty podatku) lub innego świadczenia pieniężnego, nie ustanowi żadnego formalnego zabezpieczenia (np. zastawu, weksla), w celu ustalenia wielkości marży zwiększającej stopę bazową należy przyjąć, iż poziom zabezpieczeń jest niski.

Ocena poziomu zabezpieczenia uzależniona więc będzie głównie od ustanowienia formalnego instrumentu zabezpieczenia majątku na poczet spłaty zobowiązań oraz wysokości, na jaką zabezpieczenia te zostały ustanowione w stosunku do wysokości zobowiązań. W związku z tym, podmioty udzielające pomocy powinny rozważyć stosowanie np. zastawu skarbowego i innych form zabezpieczeń w szerszym zakresie, w przypadku, gdy przedsiębiorca przedstawi informacje, że jest zainteresowany ustanowieniem np. zastawu lub innych zabezpieczeń i wskaże majątek, który mógłby być przedmiotem tych zabezpieczeń.

Przykładowo przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa przewidują możliwość ustanowienia zabezpieczeń w formie:

O zastawu skarbowego,

O hipoteki przymusowej,

O zabezpieczeń określonych w art. 33d ustawy - Ordynacja podatkowa,

jednakże użycie ich jest ograniczone do uwarunkowań określonych w ustawie.

Podmiot udzielający pomocy zobowiązany jest do samodzielnej oceny zarówno kondycji ekonomiczno-finansowej (chyba, że przedsiębiorca ten wskaże na posiadany rating), jak i poziomu zabezpieczeń dla każdego przedsiębiorcy wnioskującego o pomoc - w celu ustalenia marży i wyliczenia stopy referencyjnej niezbędnej do wyliczenia wartości pomocy.

[1] Według skali ratingów Agencji Ratingowej EuroRating (www.eurorating.pl).

[2] Przedsiębiorcą zależnym jest przedsiębiorca, który spełnia kryteria określone w art. 3 ust. 3 Załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspolnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L 214 z 9.8.2008 r.)

Traktat z Lizbony a pomoc publiczna

Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzony w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306 z 17.12.2007 r.), zwany dalej „Traktatem z Lizbony”.

Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” zostało zastąpione przez „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (zwany „TFUE”). Dostosowano również dotychczas używane nazewnictwo do terminologii wprowadzonej Traktatem z Lizbony, w szczególności wyrazy „Wspólnota”, „Wspólnota Europejska” oraz „wspólny rynek” zostały zastąpione wyrazami „Unia”, „Unia Europejska” oraz „rynek wewnętrzny”, a dotychczasowe nazwy „Trybunał Sprawiedliwości” oraz „Sąd Pierwszej Instancji” zostały zmienione na odpowiednio „Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej” oraz „Sąd”. Ponadto, w dotychczasowych przepisach art. 87 i 88 TWE zostały wprowadzone następujące zmiany:

W artykule 87:

a) w ustępie 2 na końcu litery c) dodane zostało następujące zdanie:

„Pięć lat po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, Rada, na wniosek Komisji, może przyjąć decyzję uchylającą niniejszą literę.”;

b) w ustępie 3 na końcu litery a) dodany został fragment zdania w brzmieniu: „(...) jak również regionów, o których mowa w artykule 299, z uwzględnieniem ich sytuacji strukturalnej, gospodarczej i społecznej”.

W artykule 88 dodany został nowy ustęp 4 w brzmieniu:

„4. Komisja może przyjąć rozporządzenia dotyczące kategorii pomocy państwa, w odniesieniu do których Rada postanowiła, zgodnie z artykułem 89, że mogą one zostać zwolnione z procedury przewidzianej w ustępie 3 niniejszego artykułu.”

Niezależnie od powyższych zmian, na podstawie art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 - 89 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 - 109 TFUE.

Po wprowadzeniu powyższych zmian, podstawowe przepisy dotyczące pomocy publicznej zawarte w TFUE mają następujące brzmienie:

„SEKCJA 2

POMOC PRZYZNAWANA PRZEZ PAŃSTWA

Artykuł 107

(dawny artykuł 87 TWE)

1. Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

2. Zgodna z rynkiem wewnętrznym jest:

a) pomoc o charakterze socjalnym przyznawana indywidualnym konsumentom, pod warunkiem że jest przyznawana bez dyskryminacji związanej z pochodzeniem produktów;

b) pomoc mająca na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi;

c) pomoc przyznawana gospodarce niektórych regionów Republiki Federalnej Niemiec dotkniętych podziałem Niemiec, w zakresie, w jakim jest niezbędna do skompensowania niekorzystnych skutków gospodarczych spowodowanych tym podziałem. Pięć lat po wejściu w życie Traktatu z Lizbony, Rada, na wniosek Komisji, może przyjąć decyzję uchylającą niniejszą literę.

3. Za zgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana:

a) pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski lub regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, jak również regionów, o których mowa w artykule 349, z uwzględnieniem ich sytuacji strukturalnej, gospodarczej i społecznej;

b) pomoc przeznaczona na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania lub mająca na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce Państwa Członkowskiego;

c) pomoc przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem;

d) pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej i konkurencji w Unii w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem;

e) inne kategorie pomocy, jakie Rada może określić decyzją, stanowiąc na wniosek Komisji.

Artykuł 108

(dawny artykuł 88 TWE)

1. Komisja we współpracy z Państwami Członkowskimi stale bada systemy pomocy istniejące w tych Państwach. Proponuje im ona stosowne środki konieczne ze względu na stopniowy rozwój lub funkcjonowanie rynku wewnętrznego.

2. Jeśli Komisja stwierdzi, po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag, że pomoc przyznana przez Państwo lub przy użyciu zasobów państwowych nie jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu artykułu 107, łub że pomoc ta jest nadużywana, decyduje o zniesieniu lub zmianie tej pomocy przez dane Państwo w terminie, który ona określa.

Jeśli dane Państwo nie zastosuje się do tej decyzji w wyznaczonym terminie, Komisja lub każde inne zainteresowane Państwo może, na zasadzie odstępstwa od postanowień artykułów 258 i 259, wnieść sprawę bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Na wniosek Państwa Członkowskiego Rada, stanowiąc jednomyślnie, może zdecydować, że pomoc, którą to Państwo przyznaje lub zamierza przyznać, jest uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, na zasadzie odstępstwa od postanowień artykułu 107 lub rozporządzeń przewidzianych w artykule 109, jeśli wyjątkowe okoliczności uzasadniają taką decyzję. jeśli w odniesieniu do danej pomocy Komisja wszczęła procedurę przewidzianą w pierwszym akapicie niniejszego ustępu, wystąpienie zainteresowanego Państwa z wnioskiem skierowanym do Rady powoduje zawieszenie tej procedury do czasu zajęcia stanowiska przez Radę.

Jednakże, jeśli Rada nie zajmie stanowiska w terminie trzech miesięcy od wystąpienia z wnioskiem, Komisja wydaje decyzję w sprawie.

3. Komisja jest informowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia swych uwag, o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. jeśli uznaje ona, że plan nie jest zgodny z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu artykułu 107, wszczyna bezzwłocznie procedurę przewidzianą w ustępie 2. Dane Państwo Członkowskie nie może wprowadzać w życie projektowanych środków dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej.

4. Komisja może przyjąć rozporządzenia dotyczące kategorii pomocy państwa, w odniesieniu do których Rada postanowiła, zgodnie z artykułem 109, że mogą one zostać zwolnione z procedury przewidzianej w ustępie 3 niniejszego artykułu.

Artykuł 109

(dawny artykuł 89 TWE)

Rada, na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, może wydać wszelkie właściwe rozporządzenia w celu zastosowania artykułów 107 i 108, a w szczególności może określić warunki stosowania artykułu 108 ustęp 3 i kategorie pomocy zwolnione z tej procedury.”

Pozostałe przepisy TFUE mające zastosowanie do spraw dotyczących pomocy publicznej:

Nr art. TFUE	Dotychczasowe oznaczenie w TWE lub TUE
3	2 TUE
4	dodany
5	5 TWE
6	6 TUE
14	16 TWE
42	36 TWE
50	44 TWE
93	73 TWE
106	86 TWE
119	4 TWE
346	296 TWE

a także art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

Skonsolidowana polska wersja językowa TFUE została opublikowana w Dz. Urz. UE C 115 z 9.05.2008 r. i jest dostępna pod adresem:

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0047:0199:PL:PDF,

a także w Dz. U. z 2009r., Nr 203, poz. 1569.

Wyjaśnienia KE dotyczące dyrektywy ws. przejrzystości stosunków finansowych między Państwami Członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi
- Wyjaśnienia KE dotyczące dyrektywy ws. przejrzystości stosunków finansowych między Państwami Członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi
Komunikat Komisji Tymczasowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego

Komisja Europejska dostrzegając problemy wynikające z obecnego kryzysu i wychodząc naprzeciw działaniom mogącym zmniejszyć jego skutki w dniu 17 grudnia 2008 r. przyjęła dokument p.n. „Komunikat Komisji - Tymczasowe wspólnotowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego”, w którym podsumowuje, jakie formy wsparcia są dostępne na zasadach ogólnych, obecnie obowiązujących, i jednocześnie łagodzi na czas kryzysu niektóre wymagania w odniesieniu do pewnych rodzajów pomocy publicznej.
Finansowanie infrastruktury basenów pływackich a pomoc publiczna

Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1], wsparcie finansowe dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest uznawane za pomoc publiczną, o ile jednocześnie spełnione są następujące przesłanki:

1.      udzielane jest ono przez państwo lub ze środków państwowych,

2.      przedsiębiorstwo uzyskuje przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

3.      ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów),

4.      grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.

W celu rozstrzygnięcia, czy konkretne wsparcie finansowe stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, należy ocenić, czy zostały spełnione w konkretnym przypadku wszystkie powyżej wymienione przesłanki.

Z decyzji Komisji Europejskiej oraz orzecznictwa sądów Unii Europejskiej wynika, że istnieje domniemanie spełnienia przesłanki dotyczącej zakłócenia, bądź groźby zakłócenia konkurencji i wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE, o ile wsparcie pochodzące ze środków publicznych i mające charakter selektywny oferowane jest na warunkach korzystniejszych niż rynkowe. W kontekście spełnienia ww. przesłanki, w przypadku finansowania infrastruktury basenów pływackich, na uwagę zasługuje decyzja Komisji Europejskiej w sprawie pomocy dla Parku Wodnego Dorsten[2], w której Komisja stwierdziła, iż wsparcie udzielane przedsiębiorcy w związku z modernizacją 3 basenów nie wpływa na wymianę handlową, z uwagi na lokalny charakter działalności. Poza basenami, kompleks obejmował również powiązane obiekty wypoczynkowe, takie jak sauna, czy punkty gastronomiczne. Zlecona ekspertyza wykazała, iż przedmiotowy obiekt „Park Wodny Dorsten” ma obsługiwać jedynie popyt mieszkańców miasta Dorsten i okolicznych gmin (oszacowano, iż 90 % odwiedzających park wodny przybędzie z tego obszaru). Określono tym samym zasięg terytorialny oddziaływania parku wodnego na około 50 km, natomiast liczbę odwiedzających basen, na co najmniej 250 tys. osób rocznie. W trakcie oceny Komisja uwzględniła dostępność porównywalnych obiektów i w efekcie stwierdziła, iż oferta korzystania z tego konkretnego obiektu nie przyciągnie mieszkańców innych państw członkowskich (w szczególności sąsiedniej Holandii). Nie zmieni się to nawet, jeśli w efekcie państwowych dopłat oferowane tam będą niższe ceny. Komisja wskazała, iż z oczywistych względów uprzywilejowany przedsiębiorca Park Wodny Dorsten nie może swoich usług - udostępniania basenów pływackich - wykonywać za granicą. Przedmiotowa pomoc, zdaniem Komisji, różni się od innych rodzajów pomocy służących wspieraniu dużych parków rozrywki, które nastawione są na rynek krajowy lub nawet międzynarodowy i są szeroko reklamowane poza regionem, w którym się znajdują. Tylko taka pomoc, która ze swej natury udzielana jest w celu wspierania obiektów mających zdobyć międzynarodową klientelę ma wpływ na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi.

Jeżeli w konkretnym przypadku zachodzą analogiczne okoliczności, jak w omówionej powyżej decyzji Komisji Europejskiej w sprawie parku wodnego w Dorsten, a zatem:

- z jego usług nie będą korzystać obywatele innych państw członkowskich lub odsetek tych osób będzie marginalny, co wskazywałoby na lokalny charakter obiektu, a ponadto

- obiekt nie będzie przedmiotem aktywnej promocji nastawionej na pozyskanie zagranicznych klientów oraz

- w pobliskich miejscowościach nie znajdują się obiekty o porównywalnym charakterze, świadczące podobne usługi,

to wówczas finansowanie infrastruktury basenów pływackich nie będzie stanowić pomocy publicznej ze względu na brak wpływu na wymianę handlową.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.

[2] Decyzja KE z dnia 12 stycznia 2001 r. (N 258/2000).
Pomoc publiczna dla instytucji kultury
Zgodnie z przepisem art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[1], wsparcie finansowe dla podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, jeżeli jednocześnie spełnione są następujące warunki:
- udzielane jest ono przez Państwo lub ze środków państwowych,
- ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określonego lub określonych przedsiębiorców albo produkcję określonych towarów),
- przedsiębiorca uzyskuje przysporzenie na warunkach korzystniejszych, niż oferowane na rynku,
- grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE.
W celu rozstrzygnięcia, czy konkretne wsparcie finansowe stanowi pomoc publiczną w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, należy ocenić, czy zostały spełnione w konkretnym przypadku wszystkie powyżej wymienione przesłanki.

Przede wszystkim należy zauważyć, że przepisy art. 107 ust. 1 TFUE mają zastosowanie wyłącznie wobec przedsiębiorców. Należy wskazać, iż pojęcie „przedsiębiorstwa” zdefiniowane jest w art. 1 zał. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L 142 z 14.05.1998). Zgodnie z ww. przepisem, „za przedsiębiorstwo uważa się podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez względu na jego formę prawną. Zalicza się tu w szczególności osoby prowadzące działalność na własny rachunek oraz firmy rodzinne zajmujące się rzemiosłem lub inną działalnością, a także spółki lub konsorcja prowadzące regularną działalność gospodarczą.” Podkreślić przy tym należy, iż kluczową rolę w określeniu zakresu tego pojęcia odgrywa orzecznictwo Sądu oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z orzecznictwa ww. Instytucji wynika, iż pojęcie przedsiębiorcy powinno być rozumiane bardzo szeroko, obejmuje ono bowiem swym zakresem wszelkie kategorie podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, niezależnie od ich formy prawnej i źródeł finansowania oraz bez względu na to, czy przepisy krajowe przyznają danemu podmiotowi status przedsiębiorcy[2].

Przy tak szeroko zakreślonych ramach definicji przedsiębiorcy podstawowe znaczenie ma rodzaj prowadzonej przez podmiot działalności. Przez działalność gospodarczą należy rozumieć, zgodnie z orzecznictwem sądów Unii Europejskiej, oferowanie towarów i usług na rynku[3]. Uznane zostało ponadto, iż pojęcie to dotyczy zarówno działalności produkcyjnej, dystrybucyjnej, jak i usługowej. Nie jest przy tym istotne występowanie zarobkowego charakteru działalności, w związku z czym działalność gospodarczą, w rozumieniu prawa konkurencji Unii Europejskiej, prowadzić mogą także różnorodne podmioty typu non-profit (np. orzeczenie z dnia 21 września 1999 r. w sprawie Albany, C-67/96). Przy ocenie charakteru danej działalności sądy Unii Europejskiej kierują się możliwością występowania na określonym rynku rzeczywistej lub potencjalnej konkurencji ze strony innych podmiotów.

Analiza decyzji Komisji Europejskiej wskazuje, iż zarówno działalność teatralna, jak i działalność niektórych innych instytucji kultury, (np. muzeów[4], galerii) jest, co do zasady traktowana, jako działalność gospodarcza, w zakresie której występuje konkurencja na rynku wewnętrznym[5]. Odnosząc się do konkurencyjności instytucji kultury warto podkreślić, iż w ostatnio przyjętych decyzjach Komisja wskazuje, że np. muzea, galerie, w celu zwiększenia dostępności oferowanych zbiorów, w coraz większym zakresie używają różnych elementów multimedialnych i interaktywnych[6]. Jednocześnie należy zauważyć, iż większość średnich i dużych muzeów prowadzi aktualnie, obok działalności ściśle muzealniczej, także komercyjną działalność gospodarczą (np. księgarnie, restauracje, wynajem pomieszczeń na prywatne imprezy)[7]. W takich przypadkach działalność gospodarcza prowadzona przez instytucję kultury jest zazwyczaj powiązana z jej działalnością statutową, a zatem wsparcie z reguły dotyczy obu rodzajów działalności (ang. „spill over effect”). Również w Studium nr 2003-4879 zamówionym przez KE dotyczącym narodowych systemów publicznych gwarancji w 31 państwach obejmujących kraje UE oraz Islandię, Norwegię, Lichtenstein i Szwajcarię [8] stwierdzono, że muzea powinny być traktowane jak podmioty prowadzące działalność gospodarczą. „Nie jest bowiem istotne występowanie zarobkowego charakteru działalności, w związku z czym działalność gospodarczą, w rozumieniu prawa wspólnotowego, prowadzić mogą także muzea, które w większości nie są finansowane ze środków publicznych. Nie ma przy tym znaczenia, czy muzeum jest podmiotem publicznym czy prywatnym”.

Wydaje się też, że przy ocenie, czy działalności prowadzone przez instytucje kultury powinny być kwalifikowane jako działalności gospodarcze, duże znaczenie odgrywa skala oraz zasięg tej aktywności. W odniesieniu np. do działalności muzeów, KE wskazuje, że co do zasady ma ona charakter gospodarczy, w związku z czym muzea powinny być traktowane jak przedsiębiorstwa[9]. Jednakże podkreśliła, że działalność niektórych małych, lokalnych muzeów położonych w niewielkich miastach, nie ma charakteru gospodarczego, gdyż nie wiąże się zazwyczaj z oferowaniem towarów i usług na rynku. Jako przykład należy wskazać Program wsparcia dla lokalnych muzeów w Sardynii[10], w przypadku którego Komisja uznała, że finansowanie renowacji i adaptacji lokali przeznaczonych na muzea, wyposażenie ekspozycji, wykonanie dokumentacji, działalność promocyjna, zakup nieruchomości oraz pokrycie kosztów administracji nie powinno być uważane za pomoc publiczną, gdyż działalność muzealna w skali prowadzonej przez beneficjentów proponowanego programu pomocowego nie powinna być traktowana jako działalność gospodarcza, tj. działalność komercyjna w sektorze, w którym występuje konkurencja.

Z kolei w innym przypadku, oceniając austriacki Program gwarancji dla muzeów federalnych[11], Komisja uznała, że organizacja dodatkowych wystaw, w oparciu o wypożyczone eksponaty uatrakcyjnia ofertę muzeów generując znaczne zyski. W rozpatrywanym przypadku wsparcie polegało na udzieleniu przez austriackiego Ministra Finansów gwarancji wypłaty odszkodowań z tytułu strat lub szkód dotyczących eksponatów pożyczonych od innych muzeów dla ośmiu muzeów federalnych w Wiedniu. Dzięki przedmiotowemu wsparciu, muzea nie musiały ponosić kosztów ubezpieczenia w przypadku organizacji wystaw z wykorzystaniem eksponatów wypożyczonych od podmiotów trzecich, które w normalnych warunkach rynkowych wyniosłyby 0,4-0,7 % wartości wypożyczonych dzieł. Komisja zwróciła uwagę, że oprócz publicznego wsparcia muzea federalne generują znaczny dochód z opłat za wstęp i pozostałej działalności gospodarczej, takiej jak sponsoring czy sklepy, restauracje i kawiarnie prowadzone w muzeach. Taka działalność gospodarcza jest konkurencyjna na rynku. Podczas gdy dla jednych muzeów dochody z opłat za wstęp i działalności gospodarczej mają charakter dodatkowy, dla innych są one zasadnicze. Zdaniem Komisji, organizacja wystaw odgrywa istotną rolę w generowaniu takich dochodów, np. opłaty za wstęp są wówczas zasadniczo wyższe, sklepy w muzeum mają zwiększone dochody. W związku z powyższym Komisja uznała, że organizacja wystaw przez austriackie muzea federalne powinna być traktowana jako działalność gospodarcza, a muzea te organizując takie wystawy powinny być traktowane jako przedsiębiorcy.

Inna sprawa pomocy dla Ekomuzeum w Alzacji[12] dotyczyła wsparcia związanego z kompleksem średniowiecznych domów, wystawą dawnych przedmiotów użytku codziennego oraz zakładem, w którym zrekonstruowano typowe zawody sprzed wieków. Muzeum było uzupełnione infrastrukturą turystyczną, która składała się głównie z hotelu, restauracji i sklepików z rękodziełem. W działalność Ekomuzeum były zaangażowane trzy podmioty: dwa stowarzyszenia, składające się ze wspólnot lokalnych i wolontariuszy, w których posiadaniu znajdowały się ekspozycje, zabytkowe budynki i tereny wokół nich oraz stowarzyszenie prawa prywatnego ECOPARC S.A., które posiada restaurację wraz z miejscami noclegowymi. W odniesieniu do stowarzyszeń, Komisja oceniła, że ich działalność polega głównie na konserwacji i administracji muzeum. Mimo, że podmioty te prowadzą działania częściowo związane z turystyką, Komisja zauważyła, że ich praca stanowi bardziej działalność naukową niż komercyjną, co potwierdza fakt, że Ekomuzeum jest kontrolowane przez Dyrekcję Muzeów Francji. W konsekwencji, Komisja stwierdziła, że stowarzyszenia nie stanowią w ogóle przedsiębiorstw w rozumieniu TFUE, ponieważ nie są zaangażowane w działalność komercyjną w rozumieniu prawa konkurencji. A zatem udzielenie im subsydiów nie zapewnia im przewagi konkurencyjnej i nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W odniesieniu do subwencji dla ECOPARC S.A., Komisja stwierdziła, że jest ona zgodna ze wszystkimi warunkami zaakceptowanego przez nią programu pomocy „system interwencji publicznej dla turystyki”.

W przypadku, gdy wsparcie dla instytucji kultury, która prowadzi działalność gospodarczą jest udzielane ze środków publicznych, ma charakter selektywny (dotyczy konkretnego podmiotu), stanowiąc przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku, w celu ustalenia, czy stanowi ono pomoc publiczną, należy dodatkowo zbadać przesłankę groźby zakłócenia konkurencji oraz wpływu udzielonego wsparcia na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

Odnosząc się przykładowo do działalności muzealniczej, zasadniczo Komisja stwierdza, iż działalność ta nie stanowi przedmiotu wymiany międzynarodowej. Poza wyjątkiem, jaki stanowi kilka ważnych muzeów znanych na skalę międzynarodową - mieszkańcy krajów Unii Europejskiej nie przekraczają granic wyłącznie w celu zwiedzenia muzeum[13].

Analizując jednak wcześniej opisywany austriacki Program gwarancji dla muzeów federalnych, Komisja zaznaczyła, iż federalne muzea organizują wystawy o międzynarodowym znaczeniu, które mogą być organizowane w innych międzynarodowych muzeach w innych państwach członkowskich. Organizacja wystaw przez te muzea stanowi dla Wiednia ważny czynnik przyciągający turystów z całego świata. Biorąc pod uwagę światowy prestiż tych muzeów, są one w stanie zorganizować cieszące się poważaniem wystawy, atrakcyjne dla międzynarodowej publiczności. Obecność tak ważnej wystawy może być decydującym czynnikiem przy wyborze Wiednia jako miejsca odwiedzin. Z uwagi na fakt, że program gwarancyjny pozwala rozpatrywanym muzeom zaoferować więcej wystaw niż bez udzielenia gwarancji, Komisja uznała, że może mieć on wpływ na turystykę w Wiedniu. Stąd też wpływ na handel wewnętrzny środka pomocowego nie może być wykluczony.

Podobnie Komisja oceniła pomoc dla muzeów na Węgrzech[14] w formie państwowego programu gwarancji w przypadku wypożyczania obiektów na wystawy od stron trzecich. Komisja stwierdziła, że wsparcie ma charakter selektywny, ponieważ dotyczy tylko niektórych podmiotów publicznych, natomiast wyklucza instytucje prywatne oraz międzynarodowe i stanowi korzyść dla beneficjentów zwolnionych z kosztów ubezpieczenia eksponatów, które w normalnych warunkach rynkowych musieliby ponieść. Komisja uznała, iż węgierskie muzea i centra wystawowe, organizując wystawy o międzynarodowym znaczeniu (np. wystawa poświęcona dziełom Van Gogha /2 grudnia 2006 - 1 kwietnia 2007/, Złoty Wiek Medyceuszów - Życie i sztuka w renesansowej Florencji     /9 września 2008 - 14 grudnia 2008/), mogą przyciągać turystów z innych państw członkowskich, w związku z czym wsparcie dla nich może zakłócać konkurencję na rynku wewnętrznym. Komisja uznała, że omawiane wsparcie pozwala na organizowanie większej liczby wystaw o wyższej jakości, co z kolei prowadzi do szerzenia wiedzy kulturalnej i przyciągania większej liczby zwiedzających.

Jednocześnie, oceniając pomoc dla ośrodka muzealno-dydaktycznego Geocenter Mons Klint[15] KE stwierdziła, iż „z uwagi na znaczną liczbę turystów (ok. 250-300 tys. rocznie) odwiedzających ten ośrodek naukowo - dydaktyczny należy uznać, że wsparcie może wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE”.

W innej już sprawie, rozpatrując pomoc na rekonstrukcję okrętu z XVII wieku[16], KE wykluczyła możliwość istnienia takiego wpływu, gdyż „Betaviawerf nie cieszy się międzynarodową renomą, w związku z czym nie jest odwiedzany licznie przez zagranicznych turystów. Potwierdzeniem tego jest fakt, że 75-85% turystów zwiedzających zabytkowy statek mieszka w obrębie 75 km od miasta Lelystad. Oznacza to, że Betaviawerf stanowi jedynie lokalny zabytek holenderskiej historii morskiej i wsparcie na jego rekonstrukcję nie stanowi pomocy publicznej”.

Z kolei nawiązując do praktyki decyzyjnej Komisji Europejskiej w zakresie działalności teatralnej, należy zauważyć, iż uznaje ona zasadniczo, że działalność teatralna ma z reguły stosunkowo niewielki wpływ na konkurencję i handel wewnętrzny, z uwagi na swój charakter oraz ograniczenia terytorialne i językowe. Przykładowo, w przypadku Programu pomocowego dotyczącego produkcji teatralnej w Kraju Basków[17], odnosząc się do przesłanki wpływu na handel wewnętrzny, KE podkreśliła, że „istnieją różnice pomiędzy produkcją teatralną a bardziej handlowymi rodzajami działalności”. Wskazała równocześnie, że „z samej swej natury produkcja teatralna ma stosunkowo mały wpływ na konkurencję i handel wewnątrzwspólnotowy”. Określiła przy tym 3 istotne elementy, które bierze się pod uwagę w celu ustalenia wpływu na handel, tj.:

1)     strefę przyciągania produkcji teatralnych, w tym:

a)aspekt językowy,

b)            element geograficzny (tj. odległość pomiędzy konkurencyjnymi teatrami, lokalizacja z której należy się spodziewać potencjalnej publiczności).

2)     prawdopodobieństwo wykonywania przedstawień za granicą (zwłaszcza z uwzględnieniem bariery językowej),

3)     budżet programu (potencjalna wielkość pomocy dla poszczególnych podmiotów).

Podobnie oceniając Program pomocowy dla sektora teatralnego i cyrkowego: Region Walencji[18] KE uznała, że „produkcje teatralne ze swojej natury, z uwagi na językowe ograniczenia, mają stosunkowo mały wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy”. Odnosząc się z kolei do Programu pomocowego na inscenizacje teatralne, muzyczne i taneczne[19], KE zwróciła uwagę, że „jest bardzo trudnym zadaniem przyciągnięcie publiczności na współczesne przedstawienia teatralne i muzyczne, a tym bardziej, biorąc pod uwagę ograniczoną liczbę produkcji, wystawianie danego spektaklu na tyle długo, aby oczekiwać zwrotu poniesionych kosztów”.

Jednakże analizując Program pomocowy na inscenizacje teatralne, taneczne, muzyczne i audiowizualne w Kraju Basków, KE uznała, że „biorąc pod uwagę możliwą siłę przyciągania publiczności (np. międzynarodowej), nie da się wykluczyć, że środek może mieć pewien wpływ na handel wewnątrzwspólnotowy”.

We wszystkich ww. decyzjach dotyczących wsparcia udzielanego na działalność teatralną, Komisja uznała, że z uwagi na niewielki wpływ środka pomocowego na handel wewnętrzny, wsparcie stanowi pomoc publiczną zgodną zart. 107 ust. 3 lit. d) TFUE. W oparciu o ww. decyzje KE, warto podkreślić, że każdy przypadek udzielania wsparcia instytucjom kultury należy badać indywidualnie, zwłaszcza w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i wpływu na handel wewnętrzny.

Mając na uwadze powyższe, w przypadku wsparcia związanego ściśle z kulturą („produktem kultury”), dopuszczalność planowanej pomocy należy rozpatrywać w kontekście zgodności z art. 107 ust. 3 lit. d) TFUE, który przewiduje, że „…za zgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana pomoc przeznaczona na wspieranie kultury i ochronę dziedzictwa kulturowego, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej i konkurencji w Unii w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem.” Należy zwrócić uwagę, że do chwili obecnej KE nie skodyfikowała zasad, którymi kieruje się przy ocenie zgodności pomocy przeznaczonej na wspieranie kultury i dziedzictwa kulturowego z rynkiem wewnętrznym. Z praktyki decyzyjnej wynika jednak, iż oceniając dany środek pomocowy, KE bada spełnienie zasad ogólnych, w szczególności zasady niezbędności i proporcjonalności pomocy.

Zgodnie zzasadą niezbędności pomocy, udział środków publicznych w całości kosztów projektu powinien być ograniczony do wielkości koniecznej (potrzebnej) i wystarczającej dla pełnej realizacji celu pomocy[20]. Przykładowo, oceniając polski program pomocowy Zachowanie dziedzictwa kulturowego[21], KE uznała, że właściciele i posiadacze zabytków wpisanych do rejestru zabytków, w przypadku braku pomocy, nie byliby w stanie sfinansować prac konserwatorskich ze środków własnych, z powodu bardzo wysokich kosztów prac renowacyjnych i restauratorskich. KE wskazała przy tym, że koszty renowacji lub gospodarowania obiektami wpisanymi do rejestru zabytków są zazwyczaj wyższe niż analogiczne koszty odnoszące się do obiektów nie wpisanych do rejestru zabytków.

Z kolei stosownie do zasady proporcjonalności, wielkość pomocy, czas jej udzielania oraz zakres muszą być współmierne do istotności, charakteru oraz skali problemów, do rozwiązania których ma się przyczynić.[22] Innymi słowy, pomoc uznaje się za proporcjonalną tylko wówczas, gdy takiego samego wyniku nie udałoby się osiągnąć przy mniejszej pomocy i mniejszym zakłóceniu konkurencji. Kwota i intensywność pomocy muszą być zatem ograniczone do minimum koniecznego do przeprowadzenia działania nią objętego.

Biorąc pod uwagę całkowitą kwotę pomocy, zakres przedsięwzięcia oraz spełnienie zasady niezbędności i proporcjonalności, KE bada zatem, czy środek pomocowy nie wpływa na warunki wymiany handlowej i konkurencji w Unii Europejskiej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, zgodnie z brzmieniem art. 107 ust. 3 lit. d) TFUE.

[1] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE). Zgodnie z art. 5 Traktatu z Lizbony dotychczasowe art. 87 i 88 TWE otrzymały oznaczenie art. 107 i 108 TFUE.

[2] Np. pkt 19 sprawy C-475/99, Ambulanz Glöckner, [2001] ECR I-8089 oraz pkt 74 połączonych spraw
C-180/98 do C-184/98, Pavlov and Others, [2000] ECR I-6451.

[3] Np. pkt 19 sprawy C-475/99, Ambulanz Glöckner, [2001] ECR I-8089 oraz pkt 75 połączonych spraw
C-180/98 do C-184/98, Pavlov and Others, [2000] ECR I-6451.

[4] Zob. np. decyzję KE Nr N540/2008 z dnia 8.4.2008 r. - Węgry - Pomoc na kulturę z Funduszu Norweskiego, decyzję KE Nr NN50/2007 z dnia 10.10.2007 r. - Austria - Program gwarancji dla muzeów federalnych, decyzję KE Nr 293/2008 z dnia 26.11.2008 r. - Węgry - Pomoc dla wielofunkcyjnych centrów kulturowych, muzeów i publicznych bibliotek, decyzję KE Nr N377/2007 z dnia 28.11.2007 r. - Holandia - Pomoc dla Bataviawerf - Rekonstrukcja okrętu z XVII wieku, decyzję KE Nr NN43/2007 z dnia 30.4.2008 r. - Czechy - Odszkodowanie z tytułu utraty lub uszkodzenia eksponatów będących przedmiotem dużych publicznych wystaw.

[5] Zob. pkt 23 decyzji KE nr N340/2007 z dnia 18.7.2007 r. - Hiszpania - Pomoc na inscenizacje teatralne, taneczne, muzyczne i audiowizualne w Kraju Basków.

[6] Zob. pkt 20 decyzji N540/2008, pkt 20 decyzji Nr 293/2008.

[7] Zob. decyzję KE Nr N221/2003 z dnia 15.10.2003 r. - Holandia - Pomoc dla Aviodrome.

[8]http://www.minedu.fi/export/sites/default/OPM/Kulttuuri/Museot_ja_kulttuuriperintoe/taidenayttelyiden_valtiontakuu/liitteet/study_garanti_en.pdf, s. 175.

[9] Zob. pkt 20 decyzji nr 293/2008 - Węgry - Pomoc dla wielofunkcyjnych centrów kulturowych, muzeów i publicznych bibliotek oraz pkt 18 decyzji KE Nr N540/2008 z dnia 8.4.2008 r. - Węgry - Pomoc na kulturę z Funduszu Norweskiego.

[10] Decyzja KE nr 630/03 - Program pomocowy „Lokalne muzea na Sardynii”.

[11] Decyzja KE nr NN50/2007 z dnia 10.10.2007 r. - Austria - Program gwarancji dla muzeów federalnych.

[12] Decyzja Komisji Europejskiej z dnia 21.01.2003 r. (NN 136/A/02).

[13] Zob. decyzję Komisji Europejskiej - Pomoc NN 136/A/02 - Francja - Wsparcie dla Ekomuzeum w Alzacji.

[14] Decyzja KE nr NN 27/2009 z dnia 13.07.2009 r. - Węgry - Pomoc na organizacje wystaw z udziałem obiektów wypożyczonych z zewnątrz.

[15] Decyzja KE Nr N216/2005 z dnia 26.8.2005 r. - Dania - Pomoc dla Geocenter Mons Klint.

[16] Decyzja KE Nr N377/2007 z dnia 28.11.2007 r. - Holandia - Pomoc dla Bataviawerf - Rekonstrukcja okrętu z XVII wieku.

[17] Decyzja KE nr N257/2007 z dnia 25.6.2007 r. - Hiszpania - Pomoc dla produkcji teatralnej w Kraju Basków.

[18] Pkt 29-30 decyzji KE Nr N704/2007 z dnia z dnia 30.4.2008 r. - Hiszpania - Pomoc dla sektora teatralnego i cyrkowego: Region Walencji.

[19] Decyzja KE Nr N448/2005 z dnia 25.1.2006 r. - Hiszpania - Pomoc na inscenizacje teatralne, muzyczne i taneczne.

[20] E. Modzelewska - Wąchal, P. Pełka, M. Stasiak, Pomoc publiczna dla przedsiębiorców i jej nadzorowanie, Przepisy i komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2001, s. 89.

[21] Decyzja KE Nr NN 55/2005 z dnia 20.7.2005 r. - Polska - Zachowanie dziedzictwa kulturowego.

[22] E. Modzelewska - Wąchal, P. Pełka, M. Stasiak, Pomoc publiczna dla przedsiębiorców i jej nadzorowanie, Przepisy i komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2001, s. 86.
Programy pomocowe a zasada swobodnego przepływu pracowników

Zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej, zamieszczanie w programach pomocowych postanowień ograniczających udzielanie pomocy w związku z zatrudnieniem osób zameldowanych jedynie na danym obszarze, stanowi naruszenie zasady swobodnego przepływu pracowników[1], o której mowa w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE)[2]. Ta jedna z podstawowych zasad Unii Europejskiej, najogólniej ujmując, oznacza nieskrępowane prawo obywateli Unii Europejskiej do swobodnego przemieszczania się w ramach całego terytorium Unii Europejskiej, w celu podjęcia pracy oraz jej poszukiwania[3]. Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 2 TFUE (dawny art. 39 ust. 2 TWE), swoboda przepływu pracowników oznacza usunięcie z prawodawstw państw członkowskich wszelkich form dyskryminacji w zakresie zatrudnienia, wynagradzania i innych warunków pracy pracowników pochodzących z innych państw członkowskich, bez względu na obywatelstwo. Konkretne uprawnienia wynikające z zasady swobodnego przepływu osób określają przepisy art. 45 ust. 3 TFUE (dawny art. 39 ust. 3 TWE), gdzie wskazano, iż swoboda ta obejmuje prawo do:

a)ubiegania się o każde oferowane miejsce pracy (art. 45 ust. 3 lit. a) TFUE),

b) swobodnego poruszania się w tym celu na terytorium całej Unii (art. 45 ust. 3 lit. b) TFUE),

c)przebywania na terytorium innego państwa członkowskiego w celu wykonywania pracy (art. 45 ust. 3 lit. c) TFUE),

d) pozostawania na terytorium danego państwa członkowskiego po ustaniu zatrudnienia (art. 45 ust. 3 lit. d) TFUE).

Obowiązek respektowania zasady swobodnego przepływu pracowników występuje nie tylko na etapie stosowania prawa, ale również jego tworzenia, a zatem polega przede wszystkim na powstrzymywaniu się od przyjmowania aktów prawnych sprzecznych z jej postanowieniami. W celu uwzględnienia stanowiska Komisji, podmioty opracowujące programy pomocowe powinny unikać wprowadzania ograniczeń udzielania pomocy w związku z zatrudnieniem osób zameldowanych na danym obszarze.

W przypadku projektów programów pomocowych, które są objęte obowiązkiem notyfikacji Komisji Europejskiej, należy zauważyć, iż Komisja podkreślała wielokrotnie, że nie zatwierdzi takich programów, w przypadku ich sprzeczności z jakąkolwiek zasadą traktatową, w tym m.in. zasadą swobodnego przepływu pracowników. Komisja Europejska oceniając dany program pomocowy bierze bowiem pod uwagę nie tylko jego zgodność z przepisami o pomocy publicznej, ale także z innymi zasadami traktatowymi, czy wręcz całym prawem Unii Europejskiej. W orzecznictwie wskazuje się, iż Komisja, działając w ogólnym interesie Unii Europejskiej, może w szczególności na bieżąco kontrolować zachowania państw członkowskich wyrażające się zarówno w stanowieniu prawa krajowego w zakresie objętym prawem Unii Europejskiej, jak też zachowania faktyczne.[4] Na mocy art. 258 TFUE (dawny art. 226 TWE), jeżeli Komisja uzna, iż dane państwo członkowskie nie wypełniło zobowiązań traktatowych, może skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej[5].

Należy podkreślić, iż obowiązek respektowania zasady swobodnego przepływu pracowników dotyczy wszystkich programów pomocowych, także tych, które nie wymagają notyfikacji KE, np. programów pomocy de minimis.

Ponadto, w związku z tym, iż zasada swobodnego przepływu pracowników wywołuje wertykalny (pionowy) skutek bezpośredni[6], na wynikające z niej uprawnienia mogą powoływać się przed organami władzy publicznej obywatele państw Unii Europejskiej. Stąd też należy uznać, iż jednostki, takie jak osoby przebywające na obszarze wskazanym w programie, które nie zostały przyjęte do pracy w przedsiębiorstwie otrzymującym pomoc na podstawie programu, mają możliwość dochodzenia swoich roszczeń w sytuacji, w której uznają, iż ich uprawnienia wynikające z prawa Unii Europejskiej zostały naruszone. Dochodzenie roszczeń odbywa się przed sądami krajowymi, według procedur prawa wewnętrznego. Zasadą generalną jest, że roszczenia oparte na prawie Unii Europejskiej powinny być dochodzone przed tymi samymi organami i na podstawie tych samych przepisów, co analogiczne roszczenia oparte na prawie wewnętrznym. Należy zauważyć, iż w przypadku, gdy sąd krajowy będzie miał wątpliwości, co do interpretacji przepisów TFUE, a ich rozstrzygnięcie będzie konieczne dla wydania wyroku, może zawiesić postępowanie i skierować pytanie wstępne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z art. 267 TFUE (dawny art. 234 TWE).

[1] Jednocześnie Komisja wskazuje, iż w świetle Załącznika XII, ustęp 2-14 Traktatu Akcesyjnego, powyższe naruszenie nie dotyczy obywateli wywodzących się z krajów będących członkami Unii Europejskiej przed 1 maja 2004 r., które wprowadziły ograniczenia związane z otwarciem rynku pracy dla obywateli polskich.

[2] Z dniem 1 grudnia 2009 r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. UE C 306, 17.12.2007 r.). Zgodnie z art. 2 Traktatu z Lizbony, dotychczasowe oznaczenie „Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską” (TWE) zostało zastąpione oznaczeniem „Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej” (TFUE).

[3] Zob. M. Duszczyk, Swoboda przepływu pracowników - dylematy związane z integracją Polski z Unią Europejską, Studia Europejskie, 2/1999.

[4] Wyrok TS w sprawie Komisja v Republika Włoska z 18.6.1998 r., C-35/96, § 26, ECR 1998, I-3851.

[5] Skierowanie sprawy do TSUE jest poprzedzone wydaniem przez Komisję umotywowanej opinii, co do której państwo członkowskie, w wyznaczonym terminie, może przedstawić swoje uwagi.

[6] C. Mik, Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki. Tom 1, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2000, s. 563.

Szukaj

Konsumencie, masz problem?

Znajdź pomoc w swoim mieście

Popularne treści

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Plac Powstańców Warszawy 1,
00-950 Warszawa
tel.: 22 55 60 800
e-mail: uokik@uokik.gov.pl

Struktura i kontakt

Jakość paliw

Najnowsze ogłoszenia o pracę w UOKiK:

Główny specjalista w Delegaturze UOKiK
w Katowicach

Jesteś studentem?

Dowiedz się więcej o praktykach i stażach

Zobacz także: